Avrupa Komisyonu Sohbete Katıldı: Ayartmama Anlaşmalarına İlişkin İşgücü Piyasası Karteline Dair İlk Karar ve Türkiye’deki Güncel Gelişmeler

Avrupa Komisyonu'nun Delivery Hero – Glovo Kararı

2 Haziran 2025 tarihinde Komisyon, Delivery Hero SE ve Glovoapp23 SA hakkında Avrupa Ekonomik Alanı genelindeki çevrim içi yemek teslimatı pazarında rekabetin bozulmasına yol açan bir kartel oluşumuna katıldıkları gerekçesiyle toplam 329 milyon Euro idari para cezası uygulanmasına karar vermiştir. Temmuz 2018 ila Temmuz 2022 dönemini kapsayan aşağıdaki davranışlar, ihlal kapsamında değerlendirilmiştir:

• Taraflar arasında birbirlerinin çalışanlarının işe alınmaması yönünde karşılıklı mutabakata varılması,
• Ticari açıdan hassas bilgi değişimi,
• Coğrafi pazarların paylaşımı.

Komisyon, söz konusu uygulamaların Avrupa Birliği’nin İşleyişine İlişkin Antlaşma’nın (Treaty on the Functioning of the European Union) 101. maddesi ile Avrupa Ekonomik Alanı Anlaşması’nın (European Economic Area) 53. maddesi kapsamında tek ve sürekli bir rekabet ihlali niteliğinde olduğuna hükmetmiştir. 

Bu karar, Komisyonun işgücü piyasasına ilişkin ilk kartel tespiti olması ve azınlık paylar aracılığıyla gerçekleştirilen rekabete aykırı davranışlara ilişkin ilk yaptırımı teşkil etmesi bakımından özellikle dikkat çekicidir. Delivery Hero’nun Glovo’daki hisselerini kademeli olarak devralması, hem ticari açıdan hassas bilgilere erişim sağlamasına hem de stratejik karar alma süreçlerinde etkide bulunmasına imkân tanımış; böylece pazardaki rekabetin yerini iş birliği almıştır. Her ne kadar azınlık pay sahipliği tek başına rekabet karşıtı sonuçlar doğurmasa da bu karar yatay ilişkilerdeki çapraz pay sahipliklerinin (horizontal cross-ownership) doğurabileceği riskleri ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir.

Soruşturma, pazar gözlem faaliyetleri, ihbarlar ve 2022 ile 2023 yıllarında gerçekleştirilen yerinde incelemeler neticesinde başlatılmıştır. Uygulanan idari para cezaları, Komisyon’un 2006 tarihli Rehberi çerçevesinde; ihlalin süresi, kapsamı ve ağırlığı dikkate alınarak hesaplanmıştır. Her iki teşebbüsün ihlale katıldıklarını ve sorumluluklarını kabul etmeleri üzerine, 2008 tarihli Uzlaşma Bildirimi kapsamında haklarında %10 oranında ceza indirimi uygulanmıştır. 

Bu karar, Komisyon’un dijital pazarlarda rekabetin korunmasına ve adil çalışma koşullarının sağlanmasına yönelik taahhüdünü ortaya koymakta; ayrıca uzlaşma ve pişmanlık programlarının etkinliğini bir kez daha gözler önüne sermektedir.

Rekabet Kurumu’nun Çalışan Ayartmama Anlaşmalarına Yönelik Uygulamaları

Rekabet Kurumu (“Kurum”), çalışan ayartmama anlaşmaları da dâhil olmak üzere işgücü piyasasında rekabeti kısıtlayıcı uygulamaları 2020’li yılların başlarından itibaren incelemeye başlamış ve bu alanda birçok ülke otoritesinden önce harekete geçmiştir. Kurul’un çeşitli kararları ve 2024 yılında yayımlanan Kılavuz, bu alandaki yaklaşımının gelişimini ortaya koymaktadır.

Kocaeli Özel Okulları Kararı

Kocaeli ilinde faaliyet gösteren özel okullar^[2] hakkında yürütülen soruşturma kapsamında, okulların eğitim ve yemek ücretlerini birlikte belirledikleri ve çalışan ayartmama yönünde anlaşmalar yapmak suretiyle personel transferini engelledikleri tespit edilmiştir. Söz konusu koordinasyon, WhatsApp grupları ve toplantılar yoluyla sağlanmış; okullar arasında öğretmenlerin işe alınmaması ve maaşların ortak belirlenmesi yönünde mutabakata varılmıştır.

Kurul, bu uygulamaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (“4054 Sayılı Kanun”) 4. maddesini ihlal ettiğine; özellikle ücret tespiti ve çalışan ayartmama anlaşmaları niteliğinde olduğuna karar vermiştir. Yerinde incelemelerde, öğretmenlerin diğer okullardan gelen talepler üzerine sistematik şekilde işe alınmadığı ve bu uygulamaların grup içinde teşvik edildiği belgelenmiştir.

Kurul, bu tür davranışların işgücü piyasasında rekabeti sınırladığını, çalışanların daha iyi iş fırsatlarına ve adil ücretlendirme koşullarına erişimini engellediğini vurgulamıştır. Bazı teşebbüsler iddiaları kabul ederek uzlaşma yoluna gitmiş ve ceza indirimi elde etmiş, diğer teşebbüslere ise soruşturma sonucunda tam idari para cezası uygulanmıştır.

Özel Hastaneler Kararı 

Diğer bir kararda Kurul, Bursa ilinde faaliyet gösteren özel hastaneler^[3] hakkında yürüttüğü soruşturmada, hastanelerin centilmenlik anlaşmaları çerçevesinde birbirlerinin personelini işe almama ve maaş artışlarını birlikte belirleme yönünde koordinasyon sağladıklarını tespit etmiştir.

Bu uygulamaların, gerçek etkilerinden bağımsız olarak doğrudan amaçları itibarıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine ve kartel niteliği taşıdığına hükmedilmiştir. İlgili teşebbüslere önemli tutarlarda idari para cezası uygulanmıştır.

İşgücü Piyasalarında Rekabet İhlalleri Kılavuzu

Yukarıda da belirtildiği üzere, 2024 yılında yayımlanan Kılavuz, çalışan ayartmama ve ücret tespiti anlaşmalarının hukuki değerlendirmesine ilişkin çerçeveyi netleştirme amacını taşımaktadır.

Kılavuz’da öne çıkan başlıca hususlar şunlardır:

Tanım: Çalışan ayartmama anlaşmaları; teşebbüsler arasında birbirlerinin çalışanlarını işe almama veya iş teklifinde bulunmama yönündeki doğrudan veya dolaylı anlaşmalardır.

Kapsam: Bu tür anlaşmalar, yalnızca hâlihazırdaki değil, eski çalışanlar bakımından da geçerli olabilir. Çalışan geçişlerinin karşılıklı onaya bağlanması gibi uygulamalar da bu kapsama dâhildir.

Hukuki Dayanak: Söz konusu anlaşmalar, pazar paylaşımı niteliğinde değerlendirilmekte ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında kartel olarak kabul edilmektedir.

Üçüncü Taraflar: Anlaşmaların doğrudan olması şart değildir; üçüncü taraflar aracılığıyla gerçekleştirilen koordinasyon da ihlal oluşturabilir. Kılavuz, bu tür aracılara da belirli durumlarda sorumluluk yüklenebileceğini ifade etmektedir.

Sonuç

Rekabet otoritelerinin işgücü piyasasındaki uygulamalara artan ilgisi, rekabeti kısıtlayıcı istihdam uygulamalarının yalnızca hizmet piyasalarını değil, aynı zamanda çalışanların daha iyi koşullarda çalışma hakkını da zedeleyebileceği yönündeki farkındalığın artmakta olduğunu göstermektedir. Komisyon’un Delivery Hero/Glovo kararı ve Kurul’un son dönemdeki uygulamaları, çalışan ayartmama ve ücret tespiti anlaşmalarının geleneksel karteller kadar ciddiyetle ele alındığını ortaya koymaktadır.

Kurumun bu alandaki proaktif tutumu hem erken dönemde başlatılan soruşturmalar hem de yayımlanan kapsamlı Kılavuz ile Türkiye’yi işgücü piyasasında rekabetin korunması yönünde öncü ülkelerden biri haline getirmiştir. Kurum, bu uygulamalara karşı sıfır tolerans yaklaşımını net biçimde ortaya koymuştur.

Bundan sonraki süreçte teşebbüslerin, özellikle işe alım, ücret belirleme ve personel hareketliliği gibi alanlarda insan kaynakları politikalarını rekabet hukuku ile uyumlu hâle getirmeleri büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda, her geçen gün gelişen mevzuat ve uygulamaları karşılayacak şekilde iç uyum programlarının güncellenmesi ve doğrudan ya da dolaylı olarak işgücü piyasasında rekabeti kısıtlayabilecek her türlü uygulamaya karşı dikkatli olunması gerekmektedir.