Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik

Eski Ceza Yönetmeliği 

Eski Ceza Yönetmeliği uyarınca temel para cezası hesaplanırken, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (“4054 sayılı Kanun”) 4. ve 6. maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunan teşebbüslerin, nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin (i) karteller için, yüzde ikisi ile yüzde dördü, (ii) diğer ihlaller için, binde beşi ile yüzde üçü arasında bir oran esas alınmaktaydı. Bu kapsamda ilgili oranlar teşebbüs tarafından gerçekleştirilen ihlalin türüne göre belirlenerek temel bir para cezası tespit edilmekte ve sonrasında ağırlaştırıcı ve hafifletici sebeplere ilişkin ek oranlar temel para cezasına uygulanmaktaydı. 

Yeni Ceza Yönetmeliği

Yeni Ceza Yönetmeliği’nde ise idari para cezalarına ilişkin son derece farklı bir yaklaşım öne çıkmaktadır. Bu doğrultuda temel para cezasının hesaplanmasına esas teşkil eden “kartel” ve “diğer ihlaller” temelindeki ihlal türü ayrımına dayanan yaklaşım terk edilmiştir. Yeni Ceza Yönetmeliği ile, ilgili alt ve üst sınırlar kaldırılarak, belirlenecek idari para cezası miktarının, ceza verilecek teşebbüsün nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirleri üzerinden hesaplanacağı ve bu gelirlerin yüzde onunu aşamayacağı (“Başlangıç Ceza Oranı”) hüküm altına alınmıştır. 

Yeni Ceza Yönetmeliği uyarınca Başlangıç Ceza Oranı, ihlal dolayısıyla gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı ile ihlalin niteliğinin açık ve/veya ağır olup olmadığı gözetilmek suretiyle belirlenir. Koşulları bulunması halinde Başlangıç Ceza Oranı’na ihlalin süresi nedeniyle artırım yapıldığında ise temel ceza oranı tespit (“Temel Ceza Oranı”) edilmiş olur.

Bu doğrultuda Başlangıç Ceza Oranı; 

• Bir yıldan uzun, iki yıldan kısa süren ihlallerde beşte biri oranında,
• İki yıldan uzun, üç yıldan kısa süren ihlallerde beşte ikisi oranında,
• Üç yıldan uzun, dört yıldan kısa süren ihlallerde beşte üçü oranında,
• Dört yıldan uzun, beş yıldan kısa süren ihlallerde beşte dördü oranında,
• Beş yıldan uzun süren ihlallerde bir katı oranında,

artırılır.

Temel Ceza Oranı’nın hesaplanmasından sonra, ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurların bulunması halinde, Temel Ceza Oranı ağırlaştırıcı unsurlar dikkate alınarak artırılır, ardından bu oran üzerinden hafifletici unsurlar dikkate alınarak indirilir.

Ağırlaştırıcı Unsurlar

Ağırlaştırıcı unsurlar, Yeni Ceza Yönetmeliği’nde ihlalin tekerrürü, soruşturma kararının tebliğinden sonra ihlale devam edilmesi, ihlalde belirleyici etkinin bulunması, uzlaşma sürecindeki gizlilik yükümlülüklerinin ihlali olarak belirlenmiştir. İhlalin tekerrürü halinde Temel Ceza Oranı bir kata kadar arttırılır, belirtilen diğer ağırlaştırıcı unsurların bulunması halinde de ise bir katına kadar arttırılabilir (“Ağırlaştırılmış Ceza Oranı”).

Hafifletici Unsurlar

Temel Ceza Oranı veya Ağırlaştırılmış Ceza Oranı; 

• Yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi haricinde, yerinde incelemenin daha kısa sürede tamamlanmasını veya daha etkin şekilde gerçekleştirilmesini sağlayan fiziksel ve/veya teknik imkânların sunulması suretiyle ya da yerinde inceleme esnasında inceleme konusuyla bağlantılı olan ilave bilgi veya belgelerin incelenen tarafça kendiliğinden sunulması suretiyle yerinde incelemeye yardımcı olunması, 
• İhlalde diğer teşebbüslerin zorlamasının bulunması, 
• İhlale katılımın sınırlı olması, 
• İhlal konusu faaliyetlerin yıllık gayri safi gelirler içerisindeki payının düşük olması, 
• İdari para cezasına esas alınan yıllık gayri safi gelirler içinde yurt dışı satış gelirlerinin bulunması gibi hallerin ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliği tarafından ispatlanması halinde indirilebilir.

Yönetici ve Çalışanlara Verilecek Cezalar

Eski Ceza Yönetmeliği’nde kartelde belirleyici etkisi saptanan teşebbüs yöneticileri ve çalışanlarının her birine ayrı ayrı teşebbüse verilen cezanın yüzde üçü ile yüzde beşi arasında, diğer ihlallerde belirleyici etkisi saptanan yönetici ve çalışanlara ise ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliğine verilen cezanın yüzde beşine kadar para cezası verilebileceği düzenlenmekteydi.

Yeni Ceza Yönetmeliği ile ise ihlal türüne göre bir ayrım yapmaksızın, ihlalde belirleyici etkisi^[2] saptanan teşebbüs veya teşebbüs birliği yöneticilerine ya da çalışanlarına teşebbüs veya teşebbüs birliğine verilen cezanın yüzde beşine kadar idari para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. 

Sonuç

Sonuç olarak Eski Ceza Yönetmeliği’nde “kartel” ve “diğer ihlaller” olarak belirlenen ihlal türleri bazında ceza oranı tespit edilmesi uygulamasına Yeni Ceza Yönetmeliği ile son verilmiş ve herhangi bir rekabet hukuku ihlaline karşılık teşebbüslerin karşılaşabilecekleri başlangıç oranının yüzde onu aşamayacağı hüküm altına alınmış oldu.

Ek olarak çalışan ve yöneticilere verilecek cezalara ilişkin oranların ihlal türü bazında belirlenmesi uygulaması da terkedilerek, ihlalin türünden bağımsız olarak ilgili çalışanlara teşebbüse verilen cezanın yüzde beşine kadar para cezası verileceği düzenlendi.