Rekabet Kurulu’nun Kozmetik Sektörü Soruşturmaları

Colastin Sağlık Ürünleri A.Ş. (“Colastin”)

Kurul’un 03.11.2022 tarihli ve 22-50/739-M sayılı kararıyla kozmetik ve kişisel bakım sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsler bakımından 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (“4054 sayılı Kanun”) ihlal edilip edilmediğinin tespiti amacıyla MOT Grup Bilişim Ltd. Şti. (“Saçhane”), Ucuzavar Bilgi Teknoloji Turizm Gıda Pazarlama Ltd. Şti. (“Ucuzavar”), Likya Farma Emlak Gıda Kozmetik İthalat İhracat Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. (“Farma Ucuz”), Gratis İç ve Dış Ticaret A.Ş.’de (“Gratis”), A.S. Watson Güzellik ve Bakım Ürünleri Ticaret A.Ş. (“Watsons”), Dirk Rossmann Mağazacılık Ticaret Ltd.Şti. (“Rossmann”), Eve Mağazacılık A.Ş. (“Eve”) ve Günerler Kozmetik ve Tekstil Tic. Ltd. Şti.’de (“Günerler”) yerinde incelemeler gerçekleştirilmiş ve çeşitli teşebbüslere soruşturma açılmıştır.

Colastin, her türlü gıda takviyesi ve protein ürünleri alım, satım, ithali ve ihracı, hazır homojenize gıda ve diyetetik gıda ürünlerinin sporcu gıdaları ve bağışıklığı güçlendirici gıdaların toptan ticareti, ithali, ihracını gerçekleştirmekte ve Colastin markalı Kolajen ve Elastin ve Pastil ürünlerinin üretimi, satışı ve dağıtımı alanında faaliyet göstermektedir. Dolayısıyla Kurul, ilgili ürün pazarının “gıda takviyesi ürünleri” pazarı olarak tanımlanabileceğini belirtmiş ancak pazar tanımının yapılacak incelemenin sonuçlarını değiştirmeyeceğinden bahisle kesin bir ilgili ürün pazarı tanımı yapmaktan imtina etmiştir.

Kurul tarafından gerçekleştirilen incelemelerde Colastin Satış Müdürü tarafından Farmaucuz Genel Müdürü’ne Whatsapp yazışmaları ile Colastin’in yeniden satıcı Farmaucuz’un pazaryeri ve internet sitesi satışlarının fiyat takibini yaptığı, Farmaucuz’un belirlenen fiyattan düşük fiyata ürün satması halinde satıcı ile iletişime geçerek fiyatlarını revize ettirdiği görülmüştür.

Ek olarak başka yeniden satıcıların da belirlenen fiyattan düşük fiyata ürün satması halinde fiyatlarına müdahale edildiği görülen Colastin’in Türkiye Satış Müdürü tarafından Whatsapp üzerinden gönderilen mesajın yeniden satış fiyatlarının gönderilen fiyat listelerinden farklı olması durumunda teşebbüs avukatlarının marka hakkını kullanarak ticari ilişkiyi sonlandıracağının ifade edildiği ve tüm yeniden satıcılara gönderilen bir uyarı metni içerdiği anlaşılmıştır. Bu çerçevede, Colastin’in söz konusu davranışlarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca ihlal teşkil ettiği kanaatine varılmıştır. Bu kapsamda Colastin uzlaşma talebinde bulunmuş ve soruşturmanın Colastin adına %25 uzlaşma indirimi uygulanmak suretiyle idari para cezası uygulanarak Colastin için sonlandırılmasına karar verilmiştir.

Kozmoklinik Kozmetik A.Ş.

Aynı soruşturma kapsamında incelenen Kozmoklinik ise kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinin pazarlaması, satışı ve dağıtımı alanlarında faaliyet gösterdiğinden, dosya bazında ilgili ürün pazarı “kozmetik ve kişisel bakım ürünleri” olarak belirlenmiştir.

Gerekçeli kararda tek bir bulguya yer verilmiş olup, bununla birlikte ilgili belgenin Kozmoklinik tarafından hâlihazırda çalışma ilişkisi kurulan veya kurulması muhtemel yeniden satıcılara gönderilen bir e-posta olduğu, yeniden satıcıların Kozmoklinik’in belirlediği tavsiye fiyatlara belirli bir oranda satış fiyatı belirlemesi durumunda satıştan oluşan kârlılık sebebiyle yeniden satıcının yılsonu priminin tamamına hak kazanacağı, tavsiye fiyatlara uyulmaması durumunda ise satıştan oluşması beklenen kârlılığın çıkmaması sebebiyle kazanılan yılsonu primi tutarından kesinti yapılacağı ifade edilmektedir. Kurul, ilgili yazışma uyarınca, yeniden satış fiyatından belirli fiyat sapmalarının görmezden gelinebildiği ancak daha fazla sapma olması durumunda yılsonu priminden kesinti yapılarak baskı ve teşvik sistemi kurulduğu ve yeniden satış fiyatının belirlenmesi eylemlerinin pekiştirildiğini tespit etmiştir. Bu kapsamda Kozmoklinik uzlaşma talebinde bulunmuş ve benzer şekilde Kozmoklinik adına %25 uzlaşma indirimi uygulanmak suretiyle idari para cezası uygulanarak soruşturmanın Kozmoklinik için sonlandırılmasına karar verilmiştir.

Farmasi Enternasyonel A.Ş.

İlgili kararda şikâyetçi ile yapılan telefon görüşmeleri ve çevrim içi pazaryerlerindeki satıcıların fiyatlarının incelenmesi sonucu; Avon Kozmetik Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (“Avon”), L’Oreal Türkiye Kozmetik San. ve Tic. A.Ş. (“Loreal”), NAOS İstanbul Kozmetik San. ve Tic. Ltd. Şti. (“Naos”), Pierre Fabre Dermo Kozmetik Ltd. Şti. (“Pierre Fabre”), Kosan Kozmetik Pazarlama ve Tic. A.Ş. (“Flormar”), Yöntem Profesyonel Kozmetik Ürün. San. ve Tic. Ltd. Şti. (“Yöntem”) ve Farmasi’nin de yeniden satıcılarının internet satışlarını kısıtlamak ve/veya yeniden satış fiyatına müdahale etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiklerine dair şüphe oluşmuş ve bu altı teşebbüs incelemeye dahil edilerek haklarında önaraştırma yapılmasına karar verilmiş ve Farmasi adına soruşturma açılmıştır.

Her türlü kişisel bakım ve kozmetik ürünlerinin ithalatını, ihracatını, yurt içinde perakende ve/veya toptan alımını ve satımını, doğrudan veya kapıdan pazarlamasını gerçekleştiren Farmasi’ye ilişkin soruşturma kapsamında ilgili ürün pazarı “kozmetik ve kişisel bakım ürünleri” olarak belirlenmiştir.

Yürütülen soruşturma kapsamında Farmasi’den Farmasi Girişimci Sözleşmesi, Girişimci Çalışma Kitapçığı ve benzeri eklerinin yürürlük tarihleri ve örnekleri, hükümler üzerinde yapılmış olan tadiller ve tarihleri hakkında bilgi sunulması talep edilmiştir. Sunulan cevabi yazıda Farmasi Girişimci Sözleşmesi’nin ve Girişimci Kitapçığı’nın 2011 yılında yürürlüğe alındığı, maddelerinde zaman içerisinde bazı tadiller yapıldığı ve ilgili sözleşme ve kitapçığın şimdiye kadar kullanılan versiyonlarının sunulduğunu belirtmiştir. Bununla birlikte Girişimci Kitapçığı’nın güncel olduğu teşebbüsçe belirtilmiş olmasına rağmen, yerinde incelemede elde edilen belgelerde atıfta bulunulan ve rekabet hukukuna aykırı olduğu değerlendirilen bir hükmün, söz konusu Girişimci Kitapçığı’nda, yer almadığı dosyada görevli raportörler tarafından tespit edilmiştir. Söz konusu hükmün ise yeniden satıcıların sadece Farmasi tarafından izin verilen internet sitesi ve uygulamalarda katalog fiyatları üzerinden satış yapabileceğini düzenlediği, yeniden satıcıların bu hükmü ihlal etmesi halinde ise Farmasi bünyesindeki sayfasının kapatılması ve üyeliğinin sona erdirilmesi gibi çeşitli yaptırımların uygulanabileceğinin belirtildiği tespit edilmiştir.

Ek olarak, elde edilen delillerden Farmasi tarafından, katalog fiyatlarından daha düşük fiyatlarda ürün satışı gerçekleştiren bir yeniden satıcıya uyarıda bulunulduğu ve fiyatların katalog fiyatları ile aynı seviyeye yükseltilmesinin istendiği, fiyatların belirlenen süre içerisinde yükseltilmemesi durumunda ise ilgili satıcının Farmasi’nin girişimci sayfasının kapatılacağı bildirildiği görülmüştür. Başkaca belgelerde ise benzer şekilde Farmasi’nin yetkili satıcılarının Trendyol isimli platform üzerinden ürün satışına izin vermediği, ilgili platform üzerinden belirli bir fiyatın altında ürün satışı gerçekleştirdiklerinin tespiti hâlinde ise söz konusu satıcılara cezai yaptırım uygulanacağı, ilgili satıcıların Farmasi’deki girişimci sayfasına girişinin engellenmesi ve primlerine bloke konulması gibi yaptırımların uygulandığı, ürün fiyatlarının düzeltilerek Farmasi’ye bildirilmesi gerektiği ve yetkili satıcılardan konuya ilişkin açıklama istendiği görülmektedir. Bu çerçevede bazı girişimcilerin fiyatlarını Farmasi’nin uyarısı akabinde düzelttikleri de tespit edilmiştir.

Bu kapsamda Farmasi’nin eylemleri yeniden satış fiyatının tespiti olarak nitelendirilmiş ve Farmasi’nin uzlaşma talebinde bulunması ile sunulan uzlaşma metni çerçevesinde idari para cezasında %25 oranında indirim yapılarak dosya sonlandırılmıştır.

Ek olarak, Girişimci Çalışma Kitapçığı’nda atıfta bulunulan maddenin Farmasi tarafından güncel olduğu beyan edilen sözleşmede yer almadığı, soruşturma sürecinde; e-posta içeriğinde yer alan ve teşebbüs tarafından 2018’de eklendiği iddia edilen başka bir hükmün aslında 2017 yılında da yer aldığı ve Farmasi’nin 2021 yılında gerçekleştirdiği ihracat amaçlı geri satışların tutarlarının her bir belgede farklı beyan edildiği tespit edilmiş ve Farmasi’ye her bir eylem bakımından ayrı ayrı olmak üzere 2021 mali yılı sonunda oluşan ve Kurul tarafından belirlenen yıllık gayri safi gelirlerinin binde biri oranında olmak üzere idari para cezası verilmesine, oybirliği ile karar verilmiştir.

Sonuç

Son dönemlerde Kurum’un çeşitli sektörlerde derinlemesine incelemeler yaptığı görülmektedir. Bu doğrultuda kozmetik sektöründe de yeniden satış fiyatının tespitine ilişkin detaylı incelemeler ve soruşturmalar yürütüldüğü ve ilgili şirketlerin uzlaşma süreci ile dosyalarının sona erdirilmesini tercih ettiği görülmektedir. İlgili kararlar dosyanın raportörlerinin incelemelerinin derinliği ve detaycılığına da ışık tutmaktadır. Zira Farmasi’ye verilen yanlış yanıltıcı bilgiye ilişkin para cezasının temelinin uzmanların cevap yazılarındaki bilgileri yerinde inceleme alınan belgeler ve Google arama sonuçları ile kıyaslayarak eriştikleri bulgu ve farklılıklar olduğu açıkça görülmektedir.