Birleşme ve Devralmalarda Taahhütlü İzin ve Tofaş/Stellantis Kararı

Kurul’un Birleşme ve Devralmalara İlişkin Değerlendirme Süreci

Kurul’un birleşme ve devralmalara ilişkin denetim süreci, 2010/4 sayılı Tebliğ’in ekinde yer alan bildirim formunun işleme yönelik olarak hazırlanması ve Rekabet Kurumu’na (“Kurum”) sunulmasıyla başlar. İlk olarak, ilgili işlemin 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında kontrolde kalıcı değişiklik meydana getirip getirmediği ve Tebliğ’de belirlenen ciro eşiklerini aşıp aşmadığı incelenir. İşlemin 2010/4 sayılı Tebliğ uyarınca Kurul’un iznine tabi olan bir işlem olduğunun belirlenmesi halinde, ilgili işlemin pazardaki rekabet üzerindeki etkileri incelenir. Kurul bu incelemeyi, işlemin başta hâkim durum yaratılması ya da mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi olmak üzere ülkenin bütününde yahut bir kısmında etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucu doğurup doğurmadığını değerlendirmek suretiyle gerçekleştirir. Bu kapsamda Kurul, öncelikle ilgili pazarın^[1] yapısı ile ülke içinde veya dışında faaliyet gösteren teşebbüslerin fiili ve potansiyel rekabet gücünü ele alır. İşlem tarafı teşebbüslerin pazardaki konumu, ekonomik ve mali kapasiteleri ile alternatif tedarikçi ve müşteri bulma olanakları da değerlendirilir. Arz kaynaklarına erişim imkânları, pazara giriş engelleri ve arz ve talep eğilimleri Kurul’un dikkate aldığı diğer başlıca unsurlar arasındadır. Ayrıca, işlemin tüketicilerin menfaatlerine ve tüketici yararına olan etkinlikleri ile rekabet düzeni üzerindeki olası sonuçları da göz önünde bulundurulur. 

Bahsi geçen değerlendirme sonucunda Kurul, rekabet açısından ciddi bir endişe doğurmadığına kanaat getirdiği işlemlere koşulsuz olarak izin verir. Bununla birlikte Kurul, özellikle hâkim durum yaratılması ya da mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi olmak üzere işlem sonucunda ülke genelinde veya bir bölümünde etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun doğabileceğini değerlendirirse ilgili işlemi, 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi kapsamında daha ayrıntılı bir denetim süreci olan nihai incelemeye tabi tutabilir. 

Nihai inceleme sürecinde Kurul, ilgili işlemin pazardaki etkilerini koordinasyon riski bakımından inceler. Özellikle, pazardaki fiili ve potansiyel rekabet koşulları, teşebbüslerin ekonomik gücü, tedarikçi ve müşteri açısından mevcut alternatifler, arz kaynaklarına erişim imkânları, pazara giriş engelleri ile arz ve talebe ilişkin eğilimler de kapsamlı bir şekilde değerlendirilir. Kurul, değerlendirmesi sonucunda işleme koşulsuz olarak izin verebilir, işleme taahhütler ile izin verebilir veya işleme izin vermeyebilir.

İşleme Taahhütler Çerçevesinde İzin Verilmesi

2010/4 sayılı Tebliğ’in 14. maddesi uyarınca teşebbüsler, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında ortaya çıkabilecek rekabet sorunlarının ortadan kaldırılması amacıyla, birleşme veya devralma işlemlerine ilişkin taahhütlerde bulunabilirler. Söz konusu taahhütlerin, işlemin doğurabileceği rekabetçi endişeleri tamamen giderecek nitelikte olması gerekir.

Kurul uygulamasında taahhütler, yapısal ve davranışsal taahhütler olmak üzere ikiye ayrılır. Yapısal taahhütler, belirli bir işletmenin, markanın, varlığın veya üretim hattının devrini içeren ve pazar yapısını doğrudan değiştiren kalıcı nitelikte düzenlemeler içerir. Örneğin, bir pazardaki yoğunlaşmayı azaltmak amacıyla bir iştirak satışının taahhüt edilmesi bu kapsamdadır. Davranışsal taahhütler ise tarafların işlem sonrasında belirli davranışlardan kaçınmalarını, rakiplere belirli koşullar altında erişim sağlamalarını veya belirli fiyat politikalarını benimsemelerini öngörür. Örneğin, rakiplere belirli bir ürünün erişiminin garanti edilmesi veya belirli bir süre bağımsız kalma yükümlülüğü davranışsal taahhütlere örnek teşkil eder.

Davranışsal ve yapısal tedbirler, potansiyel rekabet endişelerinin ağırlığıyla orantılı olmalı ve bunları etkili bir şekilde sona erdirebilecek nitelikte olmalıdır. Yapısal tedbirlere daha önce uygulanan davranışsal tedbirlerin yeterli sonuç vermediği durumlarda başvurulabilir.

Tofaş/Stellantis Kararı

Kurul, Stellantis N.V.’ye (“Stellantis”) ait olan Stellantis Otomotiv Pazarlama A.Ş.’nin, Stellantis ve Koç Holding A.Ş.’nin ortak kontrolünde bulunan TOFAŞ Türk Otomobil A.Ş. (“Tofaş”) tarafından devralınması işlemine ilişkin başvuruyu, 23.11.2023 tarihli ve 23-54/1029-M sayılı kararı ile nihai incelemeye aldı^[2]. 

Kurul, 24.10.2024 tarihli toplantısında alınan 24-43/1027-M sayılı kararıyla, başvuru sahiplerinin konu ile ilgili vermiş olduğu taahhütlerin işleme izin verilebilmesi bakımından yeterli olmadığı sonucuna ulaştı^[3]. Zira Kurul, işlem sonucunda özellikle yedek parça tedariki, yetkili servis hizmetleri ve belirli otomobil segmentlerindeki satış pazarlarında rekabetçi endişelerin doğabileceğini değerlendirdi. İnceleme sürecinde, satış sonrası pazarların kapatılma riski ile bağımsız servis sağlayıcıların faaliyetlerini sürdürmekte zorluk yaşama ihtimali de dikkate alındı.

Bu çerçevede taraflar, işlem kapsamında yeni taahhütler sunmaya karar verdi. Kurul’a sunulan ikinci taahhüt paketi, bir yatırım planının yanı sıra dağıtım ve satış kanallarında alınan tedbirler ile yerli üretimin korunmasına yönelik tedbirleri içerir. Yatırım planı kapsamında Tofaş, üretim ve ihracat kapasitesini artırmayı ve yerli üretimi güçlendirmeyi taahhüt ederken, bu planın aynı zamanda istihdama ve otomotiv yan sanayiine olumlu katkı sağlaması beklenir. Dağıtım ve satış kanallarına yönelik taahhütler ise, tüketici tercihlerini ve rakip markaların dağıtım ve satış faaliyetlerini kısıtlama riskini ortadan kaldırmayı hedefler. Böylece, işlem taraflarına ait bayilerin “one-stop-shop (tek durak)” haline gelmesi riskinin önlenmesi amaçlanır. Söz konusu taahhütler, Kurul’un iznine esas teşkil eden ve işlem sonucunda Türkiye ekonomisine ve toplumsal refaha katkı sağlayacağı öngörülen tedbirler bütününü oluşturur^[4]. 

Kurul, sunulan bu davranışsal nitelikteki taahhütleri yeterli bularak işleme koşullu olarak izin verdi. Ayrıca karar, Kurul’un etkin ve denetlenebilir olduğu ölçüde davranışsal taahhütleri kabul edebileceğini gösterir.

Sonuç

Birleşme ve devralma işlemleri, pazardaki rekabetin korunması bakımından titizlikle denetlenmesi gereken süreçlerdir. Kurul, bu tür işlemleri değerlendirirken ilgili pazarın yapısını, rekabet koşullarını ve işlemin tüketici refahı üzerindeki olası etkilerini kapsamlı biçimde inceler. Taahhüt mekanizması ise rekabetçi endişelerin giderilmesinde önemli bir araç olarak öne çıkar ve Kurul tarafından etkin ve denetlenebilir olduğu ölçüde kabul edilir. Tofaş / Stellantis kararı da davranışsal taahhütler yoluyla otomotiv sektöründeki rekabetin korunmasına yönelik güncel yaklaşımı yansıtması bakımından dikkat çeker. Bu karar, birleşme ve devralmalara ilişkin denetim pratiğinin dinamik şekilde ve toplumsal refahı gözeten bir anlayışla geliştiğini gösterir.