Dijital Piyasalara İlişkin Rekabet Hukuku Uygulamalarında Güncel Gelişmeler

Kurul’un Instagram-Threads Veri Birleştirme Uygulaması Hakkında Uyguladığı Tedbir Kararı

Rekabet Kurumu (Kurum) Temmuz 2023’te Meta Platforms Inc.’in (META) kullanıma yeni sunmuş olduğu Threads isimli uygulamayı, Instagram uygulamasıyla bağlamak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 6. maddesini ihlal ettiği iddiasına yönelik olarak yürüttüğü önaraştırma sonucunda^[3] bulguları ciddi bularak META hakkında soruşturma açılmasına karar vermişti.^[4] Kurul süreç içerisinde Threads ve Instagram entegrasyonu gereği kullanıcıların Instagram hesaplarını silmeden Threads hesaplarını silemeyişleri nedeniyle öne sürülen bağlama iddiaları bakımından, Kasım 2023 itibarıyla her iki hesabın birbirinden bağımsız olarak silinmesine olanak tanıyan güncellemeler neticesinde META hakkında geçici tedbir kararı verilmesine gerek olmadığı tespitinde bulunmuştu. Öte yandan META tarafından Threads uygulaması aracılığıyla elde edilen verilerin Instagram uygulamasından elde edilen veriler ile birleştirildiği bulgusu üzerine, veri birleştirme uygulamalarının da soruşturma kapsamında detaylıca incelenmesine karar verildi. Soruşturma devam ederken Kurul dosya hakkında yürüttüğü incelemeler kapsamında kullanıcıların Threads ve Instagram verilerinin birleştirilmesi uygulamasının , soruşturma tamamlanana kadar telafisi güç zararlara yol açabileceğini değerlendirerek, META hakkında 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca geçici tedbir uygulanmasına karar verdi.^[5] Kurul’un geçici tedbir kararına yönelik değerlendirmeleri bu makalede incelenmektedir.

Kurul’un Geçici Tedbir Kararına Yönelik Değerlendirmeleri

Kurul, geçici tedbir kararında verinin dijital piyasalardaki önemine ilişkin birtakım değerlendirmelerde bulunur. Bu kapsamda tüketicilerin, görünürde bedava sunulan hizmetler karşılığında farkında olmadan sundukları verilerinin, reklam verenler ve ticari kullanıcıları cezbetmek amacıyla tüketicilerin her hareketini takip edebilen büyük platformlar tarafından kullanıldığı ve platformların bu durumdan muazzam bir güç elde ettikleri ifade edilir. Kararda bu kapsamda dijital pazarların yapısı itibarıyla tekelleşmeye meyilli olduğu ve bu nedenle pazardaki yapısal engellerin teşebbüslerin davranışlarıyla pekiştirilmemesi ve giriş ve büyüme engellerinin asgari düzeyde tutulmasının önemine vurgu yapılır.

Kurul’a göre dijital pazarlarda teşebbüslerin ilişkili birden çok pazarda hizmet sunması, kullanıcıları ilgili teşebbüsün etki alanında kalmaya yönelten itici bir güçtür. Teşebbüsler tarafından yaratılan bu ekosistemler bir yandan kullanıcıların seçimlerini kolaylaştırırken bir yandan benzer araçlara sahip olmayan rakipler açısından pazara giriş engeli oluşturur. Bunun yanı sıra dijital platformlar genellikle hizmetlerini kullanıcılara ücretsiz sunarken, gelirlerini reklam verenlere envanter sağlayarak elde etmeye çalıştıklarından, kullanıcı verileri çevrimiçi reklamcılık için de kritik bir öneme sahiptir. Bu nedenle veri birleştirme faaliyetleri dijital platformlara rakiplerine göre rekabetçi avantaj sağlayabilmekte ve benzer olanaklara sahip olmayan rakipler bakımından pazara giriş engeli oluşturmaktadır. 

Kurul, dijital platformlarda verinin önemine ilişkin yukarıdaki tespitlerden yola çıkarak META’nın veri birleştirmeye konu eylemleri hakkında yaptığı değerlendirmede, Avrupa Birliği’nde (AB) Dijital Piyasalar Yasası (Digital Markets Act – DMA) gereğince geçit bekçisi olarak nitelendirilen ve farklı hizmetlerinden elde etmiş olduğu verileri son kullanıcıların açık rızası olmaksızın birleştirmemesi konusunda özel bir yükümlülüğü bulunan META’nın, Threads uygulamasını 14 Aralık 2023 tarihi itibarıyla AB’de kullanıma açabilmiş olması nedeniyle veri yükümlülükleri bakımından DMA ile uyumlu olduğu kanaatine varılmıştır.

Öte yandan Türkiye’de kullanıma sunulan Threads ve Instagram veri birleştirme politikaları ele alındığında, Instagram hesaplarına dayalı bir Threads profili oluşturan kullanıcıların, profil oluşturma aşamasında Threads ve Instagram kişisel verilerinin birleştirilmesinin mümkün olduğu tespit edilmiştir. Benzer şekilde Instagram’daki deneyimlerin kişiselleştirip geliştirilmesi ve güvenliğin artırılması gerekçesiyle Threads’teki verilerin de Instagram’a aktarılması söz konusudur. Bu kapsamda Kurul veri birleştirme politikasının, Threads hesabından çıkış yapmayı unutan bir kullanıcının günün hangi saatlerinde hangi makaleleri okuduğu gibi çeşitli bilgileri toplayabileceğine de değinmiştir. Kurul kararında, veri birleştirme faaliyetleri nedeniyle 20.10.2022 tarihli ve 22-48/706-299 sayılı kararıyla META hakkında ihlal tespitinde bulunduğu kararına atıfta bulunarak, META’nın, Instagram ve Threads uygulamalarından elde ettiği kullanıcı verilerini birleştirmeye devam etme davranışının, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında rekabetin ihlal edildiğini gösteren ciddi bir bulgu niteliğinde olduğunu tespit etmiştir. Kurul ayrıca tespitlerinde, Alman Rekabet Otoritesi (Bundeskartellamt) tarafından META’nın Oculus ürünü ile Facebook arasındaki veri birleştirme uygulaması hakkında yürüttüğü inceleme kapsamında, birbirinden farklı bu iki hizmet türüne yönelik veri işleme politikalarında kullanıcılara yeterli seçimin sağlanması gerektiği ve hangi sınırlı amaçlar doğrultusunda, kullanıcıların izni olmadan da verilerinin birleştirilmesine devam edilmesine izin verilebileceği konularına odaklanan soruşturmaya değinmiştr. 

Yukarıdaki değerlendirmeler ışığında Kurul tarafından soruşturma devam ederken Instagram ve Threads arasındaki veri birleştirme uygulamasının META’nın pazardaki mevcut konumunu korumasına ve daha da güçlendirmesine hizmet edeceği değerlendirilir. Söz konusu davranışın rakipleri dışlayıcı etkilerinin yanı sıra, kullancıların Threads uygulamasını kullanabilmeleri için öncelikle iki platform arasında veri aktarımına izin veren kullanım koşulları ile gizlilik politikalarını kabul etme şartının, tüketicinin özgür seçim yapmasına engel oluşturabileceği ifade edilir. Bunun üzerine Kurul’un 20.10.2022 tarihli ve 22-48/706-299 sayılı kararıyla da ihlal niteliği sabit olan veri birleştirme davranışı hakkında, telafisi mümkün olmayacak zararların önlenmesi amacıyla soruşturma hakkında nihai karar verilinceye kadar Threads uygulaması aracılığıyla elde edilen verilerin Instagram uygulamasından elde edilen veriler ile birleştirilmesinin engellenmesi yönünde geçici tedbir uygulanmasına karar verilir. Söz konusu geçici tedbir kararına uyum son derece önemlidir. Zira bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda 4054 sayılı Kanun’un 17. maddesi uyarınca META hakkında günlük idari para cezası uygulanabilecektir.

Nitekim Kurul 20.10.2022 tarihli ve 22-48/706-299 sayılı kararıyla META’nın Facebook, Instagram ve WhatsApp hizmetleri arasında verilerinin birleştirilmesine ilişkin uygulanan uyum tedbiri kapsamındaki yükümlülüklerine uymadığı gerekçesiyle yakın zamanda META hakkında günlük 4.796.152,96 TL idari para cezası uygulanmasına karar verir. Kurul tarafından idari para cezası kararına dayanak olarak META tarafından sunulan önerileri Facebook, Instagram ve WhatsApp hizmetleri arasında verilerinin birleştirilmesine yönelik tercihleri için kullanıcılara sunulacak olan ekran bildiriminin, yeterince şeffaf olmaması, yeteri kadar bilgilendirme içermemesi ve ekranın kullanıcıları veri birleştirmeye onay vermeye yönlendirecek nitelikte dizayn edilmesi sebepleriyle soruşturma kapsamında ele alınan rekabet karşıtı endişeleri gidermesi hususunda yeterli görülmemesi gösterildi. Bunun üzerine, Kurul, 12 Aralık 2023 tarihinden başlamak üzere, META tarafından önerilecek uyum tedbirinin Rekabet Kurumu kayıtlarına girmesine kadar her gün için 2022 yılı gayri safi gelirleri üzerinden idari para cezası uygulanmasına karar verir.^[6]

Sonuç 

Kurul tarafından META hakkında uygulanan geçici tedbir ve günlük idari para cezası kararı dijital platformların veri birleştirme uygulamalarına karşı rekabet otoritelerinin ne kadar sert ve ciddi bir tutum izlediğini ortaya koyar. Zira geçici tedbir kararları ve günlük idari para cezalarının uygulanması Kurul tarafından uygulanabilecek en ağır yaptırımlardan olup özellikle günlük idari para cezasının uygulanması uygulamada son derece nadir başvurulan bir yaptırım türüdür. İlerleyen süreçte META başta olmak üzere dijital platformların kullanıcı verilerini işleme yöntemleri ve kullanıcılara sunulan seçenekler konusunda daha da sıkı tedbirler alması ihtiyacı kaçınılmazdır.