Tüm Türk Limanlarına Uygulanacak Tek Bir Yönetmelik

Giriş

Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 31 Ekim 2012 tarihli Resmi Gazete ’de yayınlanarak yürürlüğe giren Limanlar Yönetmeliği (“Yönetmelik”) her bir liman için ayrı ayrı çıkarılmakta olan tüzük, yönetmelik ve talimatları tek bir Yönetmelikte bütünleştirmektedir. Bu yönde Aliağa, Ambarlı, Anamur, Ayvalık, Bandırma, Bodrum, Ceyhan, Çanakkale, Dikili, Enez, Fethiye, Gelibolu, Güllük, Hopa, İskenderun, İstanbul, Karadeniz Ereğli, Karasu, Karataş, Kefken, İzmit, Mersin, Rize, Silivri, Şile, Taşucu, Tekirdağ ve Tuzla Liman Yönetmelikleri yürürlükten kaldırılarak, 70 limanda işlemler artık tek bir yönetmelik ile düzenlenmektedir. Yönetmelik, Madde 2(1)’de belirtildiği üzere, iç sularda bulunan liman başkanlıkları hariç olmak üzere liman başkanlıklarının görev, yetki ve sorumlulukları ile tüm denizcilik faaliyetlerine ilişkin olarak gemi, deniz aracı ve kıyı tesisi ilgililerinin liman başkanlığına karşı sorumluluklarını düzenlemektedir.

Kapsam

Yönetmelik, Madde 2(2) uyarınca, aksi belirtilmedikçe, liman idari sahasında faaliyette bulunan tüm gemi ve deniz araçları ile kıyı tesislerine uygulanır. Ayrıca, Yönetmelik yolcu gemileri, gezinti tekneleri ve deniz uçakları için özel hükümler içermektedir. Ancak devlet gemileri, askeri gemiler ve askeri kıyı tesisleri ile kolluk birimlerine ait gemi ve kıyı tesisleri Yönetmelik kapsamı dışında bırakılmıştır.

Amaç

Yönetmelik, liman idari sınırları ve sahası ile demirleme sahalarını tekrar düzenleyerek güncellemektedir. Yeni düzenlemelerle verilen hizmetlerin verimliliği ve trafiğin daha iyi yönetilmesi amaçlanmıştır. Gemilerin ve deniz araçlarının seyir, limana yanaşma ve ayrılma kuralları yeniden düzenlenmiştir. Ayrıca her türlü yük ve yolcu taşıma yöntemleri, yer ve zamanları kılavuzluk ve römorkörlük hizmetleri çerçevelendirilmektedir. Yönetmelik, limanlarda disiplin ve tedbire büyük önem atfetmektedir. “Disiplin ve Düzen” başlıklı 17 maddeden oluşan beşinci bölümün tamamı limanlarda disiplin ve düzeni sağlamak için getirilen kurallara ayrılmıştır. Ayrıca, Yönetmeliğin diğer bölümlerinde tedbir amaçlı belirli bildirim yükümlülükleri de düzenlemektedir.

Liman Sahasına Yapılacak Giriş İçin Bildirim Yükümlülüğü

Turizm faaliyetlerinde gezi, spor ve eğlence amaçlı kullanılan 300 Gros Ton (“GT”) altındaki gemi ve deniz araçları ile kabotaj seferi yapan ve kendine tahsisli kıyı tesislerine yanaşan balıkçı tekneleri bildirim yükümlülüğünden muaf tutulmuştur. Ancak bildirim yükümlülükleri hem uluslararası sefer yapan Türk ve yabancı bayraklı gemiler ile deniz araçları için (Madde 9), hem de tehlikeli yük taşıyan Türk ve yabancı gemiler için (Madde 18) ayrı ayrı düzenlenmiştir. Madde 9 uyarınca sözü geçen gemiler ve deniz araçları liman sahasına girmeden en az yirmi dört saat önce, liman sahasına girmesine kadarki seyir süresi yirmi dört saatten az olan gemi ve deniz aracı ilgilileri ise kıyı tesisinden kalkışından hemen sonra, bildirim yapmak zorundadır. Uluslararası sefer yapan ve tehlikeli yük taşıyan gemilerin de aynı süreler zarfında Tehlikeli Yükler Manifestosu Formunu doldurması ve yazılı olarak liman başkanlığına bildirmesi gerekir. Yönetmelik gereği petrol ve türevleri ile diğer zararlı ve tehlikeli maddeleri taşıyan gemilerin, gerekli bildirimleri liman başkanlığına yapması ve Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerde öngörülen mali sorumluluk yükümlülüklerine sahip olması aranmaktadır. Bu hükümlerin ihlali halinde Yönetmelik uygulanacak idari yaptırımları belirtir.

Tehlikeli Maddeler

Yönetmelik tehlikeli madde taşıyan gemileri hem bildirim yükümlülüğü kapsamında hem de kıyı tesislerince uyulacak kurallar ve alınacak tedbirler kapsamında düzenlemiştir. Patlayıcı, parlayıcı, yanıcı ve diğer tehlikeli maddeler için ayrılmış rıhtım, iskele, depo ve antrepolar, kıyı tesisi işletmelerince belirlenecektir. Bu tür maddeleri taşıyan gemilerin yüklenip boşaltılması, bu gemilere mahsus rıhtım ve iskelelerde yapılır. Ayrıca tehlikeli maddeler, iskele veya rıhtımda boşaltıldığı alanda depolanamıyorsa en kısa sürede kıyı tesisinden çıkartılır. Tehlikeli maddeleri düzenlemekle beraber Yönetmelik Madde 19 da kıyı tesislerince uyulacak kurallar ve alınacak tedbirleri düzenleyerek yeknesak bir örgütlenme ve tedbir sistemi kurmayı amaçlar. Bu madde kapsamında dökme akaryakıt yükleme ve boşaltmaya yönelik tesisat ve teçhizat ve acil tahliye planı gibi tedbir unsurlar yer alır.

Gemi Yanaşma ve Demirleme Kuralları

Gemi yanaşma ve demirleme kuralları geliş bildirimi yapmakla yükümlü olan gemi ve deniz araçları için ayrıntılı olarak düzenlenmektedir. Madde 10(1) uyarınca söz konusu gemiler ve deniz araçları ordino almadan yanaşma, bağlama veya demirleme işlemi yapamaz. Genel beyannamede belirtilen tahmini varış zamanına yirmi dört saatten fazla olan gemi ve deniz araçları için bu süre zarfında ordino düzenlenmez. Madde 10(2) sürekli yanaşma veya demirleme işlemi yapan veya muhtelif hizmetler sağlayan gemi ve deniz araçlarını bir liste halinde bu yükümlülükten muaf tutmuştur. Yanaşma yerlerinin dolu olması halinde gemi ve deniz araçlarının uyması gereken kurallar düzenlenerek yeknesak bir örgütlenme ve düzen oluşturabilmek için muhtelif durumlar göz önünde bulundurulmuştur.

Kılavuzluk ve Römorkörlük Hizmetleri

Yönetmelik madde 13, belirli gemi ve deniz araçlarına kılavuz kaptan bulundurmayı zorunlu kılmaktadır. Buna göre kıyı tesislerine yanaşacak veya bu tesislerden ayrılacak, 500 GT ve üstü tanker ve her türlü tehlikeli madde taşıyan gemi ve deniz araçları ile 1000 GT ve üzerindeki Türk Bayraklı gemi ve deniz araçları, 500 GT ve üzerindeki yabancı bayraklı gemi ve deniz araçları ile 1000 GT ve üzerindeki yabancı bayraklı ticari ve özel yatlar kılavuz kaptan almak zorundadır. Yabancı bayraklı tüm askeri gemiler, askeri olmayan kıyı tesislerine giriş ve bu tesislerden çıkışlarında kılavuz kaptan almak zorundadır.

İstanbul ve İzmit Liman Başkanlıklarına Özel Hükümler

Yönetmelik madde 41 ile İstanbul Liman Başkanlığını ziyaret edecek yabancı ve Türk askeri gemiler için özel hükümler getirir. Yönetmelik yolcu gemilerinin de izin almak koşuluyla Dolmabahçe’ye demirleyebileceğini öngörür. Anadolu ve Avrupa yakaları arasında yapılacak tehlikeli madde taşıma şekli için özel düzenlemelerle emniyetin arttırılması amaçlanmıştır. İstanbul ve İzmit Liman Başkanlıklarına hava çekimi açısından sınırlamalar getirilmiştir. İstanbul Boğazı için hava çekimi elli sekiz metre ve daha fazla olan gemi ve deniz araçlarının geçiş yapması yasaklanmıştır. Hava çekimi elli dört metre ile elli sekiz metre arasında olan gemi ve deniz araçları ise liman başkanlığının gerekli gördüğü sayıda ve güçte römorkörün eşlik etmesi şartıyla boğaz geçişi yapabilecektir. Aynı şekilde bir hüküm farklı hava çekimi değerleriyle İzmit Liman Başkanlığı için de öngörülmüştür. Bu iki büyük liman başkanlıklarının trafik güvenliği için görüş mesafesinin azalması durumu da Yönetmelik’te ayrıca düzenlenmektedir.

Liman Başkanlığı’nın Yetkilileri

Yönetmelik madde 8 uyarınca, liman idari sahasında seyreden, kıyı tesisinde bulunan veya demirde bekleyen gemi ve deniz aracı ile kıyı tesisi ilgilileri ve diğer ilgililer; bu Yönetmelik ile ulusal ve uluslararası mevzuat hükümleri çerçevesinde seyir, can, mal, çevre güvenliği ve emniyetine yönelik olarak liman başkanlığınca verilen talimatlara uymakla yükümlüdürler. Yönetmelik ile tarafından düzenlenemeyen emniyet ve tedbir için oluşabilecek boşluğu doldurmak için liman idaresine yetki verilmiştir. Kıyı tesisi işletmecisi, Yönetmelik ve mevzuat hükümleri kapsamında olan liman başkanlığı direktiflerine tabidir. Bunun yanında acil durumlarda kılavuzluk ve römorkörcülük teşkilatları da liman başkanlığının talimatlarını uygular. Yönetmelik her ne kadar yeknesak kurallar getirmiş olsa da özellikle can, mal, çevre ve emniyete yönelik olarak ortaya çıkabilecek durumlarda liman başkanlığına yetkiler tanımaktadır. Bunun yanında liman sahası içinde şamandıralama, dalış, deniz dibi ve sualtı çalışmaları, deniz dibi tarama ve benzeri faaliyetler öncesinde liman başkanlığından izin alınması gereken faaliyetler olarak Yönetmelik Madde 22’de “Liman Başkanlığının İznine Tabi Diğer Hususlar” başlığı altında düzenlenir. Madde 38 uyarınca liman başkanlığının limanda denetim yetki ve yükümlülüğü mevcuttur. Başka bir yetki Madde 10(ı) kapsamında, LPG, LNG ile yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı yük taşıyan tankerlerin gece kıyı tesislerine yanaşıp ayrılmalarına ilişkin liman başkanlığı tarafından izin verilmesi şeklinde düzenlenmiştir.

Sonuç

Söz konusu liman yönetmeliği Türkiye limanları arasında rekabet, verimlilik ve emniyet gerekliliği açısından belirli bir denge sağlamayı amaçlamakta ve yeknesaklaşmayı desteklemektedir. Yönetmelik ile limanların inisiyatif alma, kendini yenileme, yatırım yapma ve verimliliği arttırma çabalarının devamının amaçlandığı görülmektedir. Yönetmeliğin yeknesak düzenleme kapsamında getirdiği genel kurallar ve yerel liman başkanlıklarına tanınan sınırlı hareket alanları sayesinde limanlarda şeffaflığın ve verimliliğin artması ve böylece deniz ticaretinin hacminin artışına katkısı olacağı düşünülmektedir.