Gümrük Hukuku’nda Incoterms’e Yönelik Güncel Uyuşmazlıklar

Türk Gümrük İdaresi’nin Yaklaşımı

Gümrük İdaresi’nin konuya ilişkin eleştirilerini izah edebilmek adına, öncelikle çok kısaca ve sadece gümrük hukukunu ilgilendiren yönüyle Incoterms kurallarının niteliğine çok kısaca değinmek gerekir.

Incoterms, tarafların malların teslimi, hasarın geçişi, masrafların paylaşımı, sigorta ve belgelere ilişkin gereklilikler açısından hak ve borçları başta olmak üzere, satış sözleşmelerinin belirli hükümlerini düzenler. Ancak, Incoterms kuralları müstakilen bir satış sözleşmesi değildir veya bir satış sözleşmesi yerine geçmez.^[1]

Hal böyle olmakla birlikte, son dönemde Türk Gümrük İdaresi tarafından eşyanın teslim şeklinin Incoterms kurallarına aykırı şekilde gümrük beyannamelerine işlendiği gerekçesiyle denetimler yapıldığı görülür.

Söz konusu eleştiri neticesinde ise, GK m. 241 kapsamında, gümrük beyannamelerinin Gümrük Yönetmeliği ekinde yer alan “Gümrük Beyannamesi Kullanma Talimatı”na uygun doldurulmadığından bahisle beyanname başına özel usulsüzlük cezası tatbik edilir.

Anılan özel usulsüzlük cezalarına ilişkin hazırlanan idari yazılarda ise, FOB, CIF, FAS ve CFR gibi yalnızca deniz ve iç su taşımalarına özgü terimlerin, diğer taşıma türlerine tabi tutulmuş eşyalar için de ilgili gümrük beyannamelerinde kullanıldığı iddia olunur.

Gümrük Hukuku Açısından Değerlendirmeler

Öncelikle belirtmek gerekir ki, Gümrük Yönetmeliğinin 14 no’lu ekinde Gümrük Beyannamesi Kullanma Talimatı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Ancak, beyanname kutularında kullanılacak kodlar yazılı olarak yayımlanmaz. Ayrıca, söz konusu kodların kullanılmasının zorunlu olduğunu düzenleyen herhangi bir asli veya ikincil düzenleme de bulunmamaktadır. Kaldı ki, tavsiye niteliğindeki Incoterms kurallarının güncel hali de Ticaret Bakanlığı’nın resmî sitesinde bu makalenin yazıldığı tarih itibariyle duyurulmamıştır.

Bunun yanı sıra belirtmek gerekir ki, teslim şekli gümrük kıymetini ilgilendiren bir konudur. Gümrük Kanunu ve ilgili ikinci mevzuat kapsamında konuya dair iki tür ceza düzenlemesi yer alır. Birincisi gümrük kıymeti eksikliğinden kaynaklanan vergi farkı ve 3 kat cezası, ikincisi ise beyannamenin eki belgelere uygun doldurulmamasından kaynaklanan usulsüzlük cezasıdır.

Somut olay özelinde, Incoterms kurallarına uyulmaması ticari başka ihtilaflara konu olabilir. Ancak, ticari uyuşmazlıklardan bağımsız olarak gümrük mevzuatı açısından her iki tür cezanın da kapsamına girmeyeceği düşünülür.

Nitekim, bazı gümrük dernekleri tarafından Ticaret Bakanlığı’na resmi bir başvuru yapıldığı ve yukarıda detaylarına yer verilen konu nedeniyle özel usulsüzlük cezası kesilmemesi adına bir hukuki süreç başlattıkları da bilgimiz dahilindedir.

Sonuç

Yukarıda detaylarına yer verildiği üzere, Incoterms kurallarının esas amacı uluslararası ticareti kolaylaştırmak ve güvenli bir şekilde hızlandırmaktır.

Ancak, gümrük mevzuatımız kapsamında anılan kuralların uygulanmasının zorunlu olduğuna yönelik bir düzenleme yer almaz. Nitekim, Gümrük Yönetmeliği’ne ekli beyanname doldurma talimatında da, anılan kurallara herhangi bir atıf yer almaz.

Dolayısıyla, mevzuatta açıkça düzenlenmeyen bir sisteme istinaden mükelleflere GK m. 241 kapsamında özel usulsüzlük cezası kesilmesinin yasal zemininin sağlam olmadığı düşünülür. Bu kapsamda, ilgili mükellefler tarafından anılan cezaların iptali talebi ile dava yoluna gidilmesi değerlendirilebilir.