Lüks Tüketim Sektöründe Franchise Sözleşmeleri

Genel Hatlarıyla Franchise Sözleşmeleri

Türk mevzuatında franchise sözleşmelerini düzenleyen herhangi bir düzenleme veya franchise terimine ilişkin bir tanım bulunmaz. Taraflar, başta borçlar hukuku, ticaret hukuku, fikri mülkiyet hukuku ve rekabet hukuku olmak üzere yürürlükteki Türk mevzuatına uygun olmak kaydıyla franchise sözleşmelerinin hüküm ve koşullarını sözleşme serbestisi çerçevesinde kararlaştırabilir.

Öte yandan, Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 25.06.2001 tarihli bir kararında, franchise sözleşmelerini şu şekilde tanımlar: “Franchising, bir ürün veya hizmetin imtiyaz hakkına sahip tarafın belirli bir süre şart ve sınırlamalar dahilinde işin yönetim ve organizasyonuna ilişkin bilgi ve destek sağlamak suretiyle imtiyaz hakkına konu ticari işleri yürütmek üzere ikinci tarafa verdiği imtiyazdan doğan uzun dönemli ve sürekli bir iş ilişkileri bütünü olup, birbirinden bağımsız iki taraf arasında meydana getirilen sözleşmesel ilişkidir.” ^[1]

Daha basit bir ifadeyle, franchise sözleşmeleri, franchise verenin franchise alana bir ücret ve belirli yükümlülükleri yerine getirmesi karşılığında marka, ürün ve sistemlerini kullanma hakkı sağladığı; franchise alanın da bunun karşılığında franchise verenin standartlarına ve yönergelerine uygun olarak perakende satış yeri işletmeyi kabul ettiği iki tarafa borç yükleyen sürekli edimli bir ticari sözleşmedir.

Franchise verenin franchise sözleşmesinde düzenlenen başlıca yükümlülüklerini; (i) franchise sistemi ve franchise sözleşmesinin hüküm ve koşulları hakkında franchise alanı sözleşmenin imzalanmasından önce bilgilendirmek ve böylece franchise alanın yükümlülükleri hakkında öngörü sahibi olmasını sağlamak, (ii) franchise alana ürün ve diğer ilgili malzemeleri sağlamak, (iii) franchise alana franchise verene ait markalar ve ticaret unvanı üzerinde bir kullanım hakkı tanımak, (iv) know-how sağlamak, (v) franchise alana eğitim ve destek sağlamak, (vi) pazarlama ve reklam desteği sağlamak, (vii) franchise alanın münhasır bölgesi içinde herhangi bir franchise veya dağıtım anlaşması yapmamak, oluşturur.

Franchise alanın temel yükümlülükleri ise özetle şöyle sıralanabilir: (i) franchise giriş bedeli ve sürekli franchise bedelini (franchise alanın cirosu üzerinden tarafların anlaştığı oranda ödenir), (ii) franchise verenin çıkarlarını korumak ve sözleşme süresince franchise verenle rekabet etmemek, (iii) franchise verenin ürünlerinin satışını artırmak için en iyi çabayı göstermek, (iv) franchise verenin standart ve yönergelerine uymak, (v) franchise verenin markalarını, ticaret unvanını ve ürünlerini franchise verenin talimatlarına göre kullanmak, ve (vi) franchise verenin eğitim ve destek programlarına katılmak.

Lüks Franchising’in Temel Özellikleri

Lüks tüketim sektöründe franchise sözleşmeleri, markanın imaj ve itibarının korunmasını sağlamak üzere tasarlanır. Hem franchise alanın hem de franchise verenin yükümlülükleri, lüks tüketim sektörünün yüksek kaliteli ürünler, özel markalaşma ve müşteri deneyimine güçlü bir şekilde odaklanma gibi ayırt edici özellikleri nedeniyle diğer sektörlere kıyasla kısmen farklılık gösterebilir.

Lüks markaların katı pazarlama ve satış yönergeleri franchise alanların zorlayıcı standartlara uymasını gerektirebilir. Franchise alanlar, müşteriler için belirli düzeydeki ayrıcalığı ve lüks deneyimi sürdürmelidir. Bu çerçevede, franchise alanların mağazalarının iç tasarımına daha fazla yatırım yapmaları gerekir ve bu da diğer sektörlere kıyasla franchise alanların başlangıçta daha yüksek miktarda yatırım yapmalarına neden olur. Bununla birlikte, lüks markanın katı standartları doğrultusunda franchise verenin de franchise alana eğitim verme, sürekli pazarlama ve reklam desteği sağlama yükümlülüğü daha ağırdır. Bunun sonucunda, franchise alanlar, franchise veren tarafından daha sık ve daha katı denetim ve incelemelerin yapılacağını dikkate almalıdır.

Birçok lüks marka franchise alan’dan franchise giriş bedeli ve sürekli franchise bedeli talep etmese de franchise veren tarafından talep edilmesi halinde, bu bedeller çoğunlukla diğer sektörlerden daha yüksektir.

Bir diğer önemli konu ise çevrimiçi satışlardır. Covid-19'dan önce çoğu lüks markanın çevrimiçi satışı bulunmamaktaydı ve bugün hala birçoğunun çevrimiçi satışı bulunmaz. Bu nedenle, franchise sözleşmesinde franchise alanın ürünleri çevrimiçi satma hakkına sahip olup olmayacağının belirlenmesi oldukça önemlidir. Eğer franchise alana çevrimiçi satış hakkı verilmişse, franchise verenin internet sitesinin tasarımına ilişkin yönergelerinin sözleşmede açıkça düzenlenmelidir, nitekim müşterilerin çevrimiçi alışveriş deneyimleri de en az perakende mağaza deneyimleri kadar önemlidir.

Franchise Sözleşmelerinin Sona Ermesi ve Feshi

Franchise sözleşmeleri genellikle belirli süreli sözleşmelerdir. Sözleşme süresinin otomatik yenilenmesine ilişkin bir hüküm bulunmaması halinde, taraflar sürenin uzatılması konusunda mutabık kalmadıkça, franchise sözleşmesi, sözleşme süresinin bitiminde sona erer. Sözleşmenin feshine ilişkin hükümler ise genellikle tek taraflı düzenlenir ve sadece franchise alanın sözleşmeyi önemli ölçüde ihlal etmesi durumunda franchise verene fesih hakkı tanır.

Franchise sözleşmesinin sona ermesi veya feshi ile franchise alan, franchise verene ait sistemi ve fikri mülkiyet haklarını kullanma hakkını kaybeder. Bunun üzerine, mağazayı işletmeyi, franchise verenin ürünlerini satmayı, franchise verenin fikri mülkiyet haklarını ve know-how’ını kullanmayı derhal durdurmalı ve franchise verene ait tüm ürün, gizli bilgi, yönergeler ile fikri mülkiyet haklarıyla ilgili tüm materyalleri iade etmelidir. Franchise alanın franchise verene ait gizli bilgileri koruma, ifşa etmeme ve kullanmama yükümlülüğü fesihten veya sona ermeden sonra da süresiz olarak devam eder. Ek olarak, sözleşmenin sona ermesi veya feshi halinde franchise verenin franchise alanda kalan stokları yeniden satın alma yükümlülüğünün olup olmayacağı sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) madde 122’de acentenin denkleştirme talebi düzenlenir. Buna göre, “Sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra, (i) müvekkil, acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra da önemli menfaatler elde ediyorsa, (ii) acente, sözleşme ilişkisinin sona ermesinin sonucu olarak, onun tarafından işletmeye kazandırılmış müşterilerle yapılmış veya kısa bir süre içinde yapılacak olan işler dolayısıyla sözleşme ilişkisi devam etmiş olsaydı elde edeceği ücret isteme hakkını kaybediyorsa, ve (iii) somut olayın özellik ve şartları değerlendirildiğinde, ödenmesi hakkaniyete uygun düşüyorsa, acente müvekkilden uygun bir tazminat isteyebilir.” TTK m. 122/5’te ise bu hükmün, hakkaniyete aykırı düşmediği sürece, tek satıcılık ile benzeri diğer tekel hakkı veren sürekli sözleşme ilişkilerinin sona ermesi halinde de uygulanacağı düzenlenir. TTK m. 122/5, acentenin denkleştirme talebine ilişkin kuralların gerekli şartları taşıması halinde franchise sözleşmelerine de uygulanabileceğinin dayanağını oluşturur.^[2] Bununla birlikte, lüks tüketim ürünlerine ilişkin franchising’de franchise alanın denkleştirme isteminde bulunup bulunamayacağı her somut olay özelinde oldukça dikkatle incelenmelidir, çünkü lüks markalar dünya çapında tanınan markalar olup yeni müşteri kazanımında franchise alanın faaliyetlerinden ziyade lüks markanın uluslararası reputasyonu önem taşır.

Sonuç

Lüks tüketim sektöründeki franchise sözleşmeleri katı marka standart ve yönergeleri, lüks mağaza donanımı gereklilikleri, yüksek başlangıç yatırımı eşikleri gibi sektöre özgü bir dizi hüküm ve koşulları içerir. Bu sözleşmelerin sona ermesi ve feshine ilişkin süreçler oldukça karmaşık olabilir ve çeşitli hukuki uyuşmazlıklara yol açabilir. Bu nedenle, lüks franchising sözleşmeleri hem franchise alanın hem de franchise verenin büyümelerine ve başarılarına katkı sağlayacak şekilde dikkatle hazırlanmalı ve müzakere edilmelidir.