Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Kılavuz

19.02.2025 tarihinde Rekabet Kurumu (Kurum) tarafından, Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Kılavuz (Kılavuz) yayımlandı. 

Kılavuz, 27.12.2024 tarihli ve 32765 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in (Yönetmelik) uygulanmasını konu alır. 

Kılavuz, Yönetmelik ile getirilen usul ve esasların açıklanmasını amaçlar. Bu doğrultuda Kılavuz’da yer verilen hususlar aşağıda özetlenir: 

.1 İdari Para Cezasının Belirlenmesine İlişkin İlkeler

• Temel ceza oranı her bir ihlal için ayrı ayrı olmak üzere Rekabet Kurulu (Kurul) tarafından belirlenir. Teşebbüslerin fiillerinin bir veya birden fazla ihlale yol açıp açmadığı, somut dosya özelinde değerlendirilerek tespit edilir. Ayrı ihlal teşkil eden fiiller için ayrı cezalar uygulanır.
• Birden fazla ihlalin tespit edilmesi halinde, temel ceza oranı ile ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurlar her bir ihlal için ayrı ayrı değerlendirilir. Ancak nihai ceza miktarı, teşebbüslerin yıllık gayri safi gelirlerinin %10’unu aşamaz.

2. Temel Ceza Oranının Belirlenmesi

• Temel ceza oranı, başlangıç ceza oranına, ihlalin süresine bağlı artırım oranının uygulanması ile elde edilir.

3. Başlangıç Ceza Oranı 

• Kurul, başlangıç ceza oranını, teşebbüsün yıllık gayri safi gelirlerinin %10’unu aşmayacak bir oran dahilinde belirler. Bu kapsamda başlangıç ceza oranı, ihlal nedeniyle ortaya çıkan veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı ile ihlalin açık ve/veya ağır olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınarak belirlenir. 
• İhlal nedeniyle gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığının belirlenmesinde rekabetçi zararın tüketiciler, alıcılar, sağlayıcılar, rakipler ve genel ekonomi üzerindeki olumsuz etkileri dikkate alınır.
• İhlalin niteliği, ihlalin açık ve/veya ağır ihlal niteliğinde olmasına ilişkindir. Rakipler arası fiyat tespiti, müşteri veya bölge paylaşımı, arz kısıtlaması, ihalelerde danışıklı teklif verilmesi gibi ihlaller açık ihlal olarak nitelendirilir. Açık ve ağır ihlallerde bulunan teşebbüsler daha ağır bir cezaya maruz bırakılabilir.
• İhlalin süresi bakımından, süresi en az bir yıl olan ihlaller için ceza oranında kademeli artış öngörülür:

1-2 yıl süren ihlallerde 1/5,

2-3 yıl süren ihlallerde 2/5,

3-4 yıl süren ihlallerde 3/5,

4-5 yıl süren ihlallerde 4/5,

5 yıl ve daha uzun süren ihlallerde ise ceza oranı 1 katı oranında artırılır.

• Bir yıldan kısa süren ihlallerde ise herhangi bir artırım yapılmaz ve başlangıç ceza oranı temel ceza oranı olarak kabul edilir.

4. Nihai Ceza Oranının Belirlenmesi

• Temel ceza oranı belirlendikten sonra, ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurlar değerlendirilerek nihai ceza oranına ulaşılır. Bu unsurlar, Kurul içtihadı ve etkin cezalandırma politikası dikkate alınarak belirlenir. 

5. Ağırlaştırıcı Unsurlar

• Kurul tarafından daha önce 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (Kanun) 4. ve/veya 6. maddesini ihlal ettiği tespit edilen bir teşebbüsün, yeniden aynı veya farklı bir ihlali gerçekleştirmesi halinde, temel ceza oranı bir katına kadar artırılabilir. Bu kapsamda tekerrüre bağlı ceza oranının arttırılmasında, teşebbüsün Kanun’un aynı maddesini ihlal etmiş olması şartı aranmaz; tekerrüre esas teşkil eden önceki tarihli Kurul kararının varlığı yeterlidir. Ancak daha önce tekerrüre esas alınmış olan bir Kurul kararı, Kurul’un alacağı başka kararlarda tekerrür artırımına yeniden konu edilemez.
• Bir teşebbüs hakkında tekerrür ile birlikte ağırlaştırıcı unsurların biri veya birkaçının bulunması halinde, her iki durum kapsamında belirlenen artırım oranları toplanarak, temel para ceza oranına yansıtılır. Ancak, yalnızca ağırlaştırıcı unsurların birlikte bulunması halinde tek bir artırım oranı belirlenir. 

6. Hafifletici Unsurlar

• Teşebbüslerin hafifletici unsurların varlığını ispatlaması durumunda, Kurul nihai ceza oranını belirlerken, takdir yetkisini kullanarak idari para cezasında indirim uygulayabilir. 
• Yerinde incelemeye yardımcı olunması hafifletici bir unsur olarak düzenlenir. Buna karşılık, incelemenin yapılmasını sağlayan temel yükümlülüklerin yerine getirilmesi tek başına indirim sebebi teşkil etmez. Yerinde incelemenin daha kısa sürede tamamlanmasını sağlamak amacıyla ek kolaylıklar sağlanması, örneğin teknik veya fiziksel imkanların sunulması ya da inceleme konusuyla ilgili ek bilgi ve belgelerin gönüllü olarak paylaşılması aranır. 
• Teşebbüsün, cebir, şiddet, korkutma veya tehdit altında rekabet ihlaline dahil olması halinde bu durum Kurul tarafından cezayı hafifletici bir faktör olarak değerlendirilebilir. 
• Teşebbüsün ihlali fark ettiği anda sonlandırması veya ihlalin içinde pasif bir konumda bulunması gibi, ihlale sınırlı düzeyde katıldığı hallerde de teşebbüsün hafifletici unsurdan yararlanması mümkündür. İhlalin kapsamının ve süresinin sınırlı olması durumu, temel ceza oranının belirlenmesinde ayrıca dikkate alınır.
• İhlale konu ürün veya hizmetten elde edilen gelirin toplam gelir içerisindeki oranının düşük olması, cezanın hafifletilmesi sebeplerindendir.
• Teşebbüs hakkında birden fazla hafifletici unsurun aynı anda bulunması durumunda Kurul bu unsurlar için tek bir indirim oranı belirleyerek temel veya ağırlaştırılmış ceza oranına uygular.

7. Aktif İşbirliği Yönetmeliği ve Uzlaşma Yönetmeliği Hükümlerinin Uygulanması

• Teşebbüsün Aktif İşbirliği Yönetmeliği kapsamında pişmanlık veya Uzlaşma Yönetmeliği kapsamında uzlaşma başvurusunda bulunması halinde, ilgili indirimler Yönetmelik hükümlerine göre belirlenen idari para cezası üzerinden uygulanır. Her iki başvurunun birlikte yapılması durumunda ise, indirim oranları toplanarak ceza miktarına yansıtılır.

8. Yönetici ve Çalışanlara Verilecek Cezalar 

• Yönetmelik’te rekabet ihlalinde belirleyici etkisi olan yöneticilere veya çalışanlara verilecek idari para cezasının teşebbüse verilen cezanın %5’ini aşamayacağı düzenlenir. Rekabet ihlalinin nasıl gerçekleştirileceğine yönelik stratejiyi kurgulayan, bu kurgunun hayata geçirilmesinde liderlik eden veya fiziksel ve teknik imkân sağlayan yönetici veya çalışanların belirleyici etkiye sahip olduğu kabul edilir.