Hisse Opsiyon Planlarında Gelir Vergisi İstisnası

Hisse Opsiyon Planları ve Ücret Niteliği

Hisse opsiyon planları, çalışanlar ile işveren şirket arasında imzalanan bir sözleşme kapsamında, belirli şartlar veya süreler dahilinde, şirketin gelecek vadeden çalışanlarına belirli bir bedel karşılığında ya da bedelsiz olarak şirket hisselerinden pay sahibi olma hakkı tanır. 

GVK m. 61, ücreti para ile temsil edilebilen menfaatler, ayınlar, ya da işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para olarak tanımlamıştır. Bir çalışanın bir şirkette çalışmaları karşılığı verilecek bir bedelsiz veya düşük bedelli hisse senedi veya benzeri bir menfaat de ücret olarak değerlendirilir ve çalışanların hukuki ve ekonomik tasarrufuna geçtiği vergilendirme döneminde elde edilmiş sayılarak bu tutarların stopaj suretiyle vergilendirilmesi gerekir.

Bu gelir vergisine ilişkin olarak 7524 sayılı Kanun kapsamında bir istisna düzenlenmesi yapılmıştır ve belli şartlar dahilinde teknogirişim şirketleri tarafından hizmet erbabına bedelsiz veya indirimli olarak verilen ve ücret niteliğinde kabul edilen pay senetlerinin, verildiği tarihteki rayiç değerinin o yıldaki bir yıllık brüt ücret tutarını aşmayan kısmı gelir vergisinden istisna edilmiştir.

İstisnanın Şartları

GVK m. 17 uyarınca hisse opsiyon planlarında gelir vergisi istisnasının uygulanmasına ilişkin şartlar aşağıdaki şekilde özetlenir: 

İşveren Şirketin Teknogirişim Şirketi Niteliğini Haiz Olması 

İstisnadan yararlanılabilmesi için, çalışanına pay senedi vermek suretiyle menfaatler sağlanan işverenin T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nca belirlenen kriterler uyarınca teknogirişim şirketi niteliğinde olması gerekir. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nca teknogirişim şirketi niteliğine ilişkin kriterler bu makale tarihi itibariyla belirlenmemiştir. Bu vergi istisnası için hukuki bir dayanak teşkil etmese de T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nca yayımlanan Teknogirişim Stratejisi adlı bilgilendirme broşüründe ^[1] teknogirişimin teknoloji ve yenilik odaklı faaliyetler yürüten, hızlı büyüme potansiyeline sahip, ölçeklenebilir bir iş fikri olan en fazla 10 yaşındaki girişim şirketi olarak açıklandığı görülür. 

Ücret Niteliğinde Kabul Edilen Pay Senetlerinin Verildiği Tarihteki Rayiç Değerinin Çalışanın Yıllık Brüt Ücretini Aşmaması

Çalışana bedelsiz veya indirimli olarak verilen ve ücret niteliğinde olduğu kabul edilen pay senetlerinin, verildiği tarihteki rayiç değerinin hizmet erbabının o yıldaki bir yıllık brüt ücret tutarını aşmayan kısmı gelir vergisinden istisna tutulur. Rayiç değer tespitinde, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu mükerrer m. 266 uyarınca söz konusu pay senetlerinin değerleme günündeki normal alım satım değeri esas alınır. Brüt ücret ise, işveren tarafından çalışana hizmeti karşılığında ödenen aylık, prim, ikramiye, sosyal yardımlar ve zamlar gibi vergiye tabi sürekli nitelikteki ödemelerin brüt tutarının toplamıdır.

Pay Senetlerinin Belirli Süre Elde Tutulması ve Bu Sürelere Bağlı İstisna Oranları

Söz konusu istisnanın hizmet erbabına pay senetlerinin verildiği tarihin içinde bulunduğu dönemde uygulanması esas olup belli istisna oranlarına göre bu pay senetlerinin belirli bir süre elde tutulması gerekir. Bu kapsamda, çalışan tarafından alınan pay senetlerinin elden çıkarılma süresi, istisna tutarını etkiler. Çalışan tarafından iktisap edilen pay senetlerinin iktisap tarihinden itibaren;

• 3 yıl içerisinde elden çıkarılması durumunda istisna edilen verginin tamamı,
• 4-6 yıl içerisinde elden çıkarılması durumunda istisna edilen verginin %75’i,
• 7-12 yıl içerisinde elden çıkarılması durumunda istisna edilen verginin %25’i,

vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faizi ile birlikte işverenden tahsil edilecektir.

Dolayısıyla istisnanın %100 olarak uygulanması için, pay senetlerinin iktisap tarihinden itibaren 12 yıldan fazla elde tutulması gerekir ve ancak bu halde herhangi bir vergi ödenmez. Pay senetlerinin 3 yıldan kısa süre elde tutulması halinde ise, istisna söz konusu olmaz.

Diğer Hususlar

İstisna nedeniyle tahsil edilmeyen vergilere ilişkin zamanaşımı süresi, pay senetlerinin hizmet erbabı tarafından elden çıkarıldığı yılı takip eden takvim yılı başından itibaren işlemeye başlar.

Çalışana pay senedi verilmek suretiyle sağlanan menfaatleri, bu düzenleme kapsamında ücret istisnasına konu edecek işverenlerin 326 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğ ekinde yer alan “Hizmet Erbabına Pay Senedi Verilmek Suretiyle Sağlanan Menfaatlerde Ücret İstisnasına İlişkin Bildirim”i doldurmaları ve pay senetlerinin verildiği aya ait muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ekinde vermeleri gerekir.

Sonuç

Hisse opsiyon planlarına ilişkin sağlanan gelir vergisi istisnası, Türkiye’nin Teknogirişim Stratejisi açısından önemli bir adım olarak değerlendirilebilir. Ancak istisnanın sadece teknogirişim şirketi olarak nitelendirilecek şirketler kapsamında sağlanmasının ve tam istisna uygulanabilmesi için elde tutma süresinin çok uzun olmasının, istisnanın sağlayacağı teşvik ve faydayı azaltacağı değerlendirilir. Ek olarak, verginin, pay senetlerinin çalışan tarafından elde tutulma süresi 12 yıldan az olması halinde gecikme faizi ile birlikte işverenden tahsil edilmesi, söz konusu gelir vergisinin esasen işverene yükletilmesi ile işverenler açısından olumsuz bir durum da yaratır.