Enflasyon Muhasebesine İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararı

Enflasyon Muhasebesinin Amacı

VUK mükerrer m. 298’de enflasyon düzenlemesi, parasal olmayan kıymetlerin düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle, mali tablonun ait olduğu tarihte satın alma gücü cinsinden hesaplanması olarak tanımlanır.

Anılan müessesenin gerekçesi, mali tabloların uzun süreli yüksek enflasyonun etkisinden arındırılması olarak özetlenebilir. Enflasyon düzeltmesi uygulamasında, dönemler arasında dalgalanmaları en aza indirmek amacıyla enflasyon düzeltmesine başlama ve bitirme kriteri olarak iki kriterin bir arada aranması koşulu uygun görülür. Buna göre, enflasyon düzeltmesi yapılmaya başlanması için son üç hesap döneminde fiyat endeksinde meydana gelen kümülatif artışın %100'ü aşması ve içinde bulunulan hesap dönemindeki fiyat endeksi artışının %10'dan fazla olması koşulu birlikte aranır.

Enflasyon düzeltmesi, en son 2004 yılı itibarıyla yapılmış ancak enflasyon düzeltmesi şartları 2021 yılı sonu itibarıyla yeniden gerçekleşmiştir. Bununla birlikte, VUK'a eklenen geçici 33/1. madde ile 2021 ve 2022 hesap dönemleri ile 2023 hesap dönemi geçici vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesine ilişkin şartların oluşup oluşmadığına bakılmaksızın mali tabloların enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacağı düzenlendi.

Anayasa Mahkemesi Kararı

Anayasa Mahkemesi’nin 16 Ocak 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan E.2023/105, K.2023/208 sayılı kararı ile 2021 yılı için enflasyon düzeltmesi şartlarının oluşmasına rağmen VUK geçici 33/1. maddesi ile enflasyon düzeltmesi uygulanmaması nedeniyle fazladan vergi ödediğini ileri süren bir mükellefin açtığı davada konunun AYM'ye gönderilmesi üzerine karar tesis edilmiştir.

Karar’a dair önemli detaylar aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

• Karar kapsamında, 2021 ve 2022 hesap döneminde şartları gerçekleşen enflasyon düzeltmesinin ertelenmesini düzenleyen ve 20.01.2022 tarihinde yürürlüğe giren 213 sayılı Vergi Usul Kanunu geçici m. 33/1 kapsamındaki “2021” ibaresi Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edildi.
• Karar’da, (i) 03.01.2022 tarihi itibariyle 31.12.2021 tarihli mali tabloların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerektiği ve fakat (ii) 20.01.2022 tarihli düzenleme ile, vergiyi doğuran olay gerçekleştikten sonra kurumlar vergisi matrahına etki eden enflasyon düzeltmesi uygulamasına ilişkin değişikliğin hukuki güvenlik ilkesi ile bağdaşmadığı ve hukuk kurallarının geriye yürütülmesi sonucunu doğurduğu belirtilir.
• Karar kapsamında, 2021 yılına ilişkin erteleme düzenlemesi, mülkiyet hakkının sınırlandırılması rejimi bakımından “verginin kanuniliği” ilkesine ve bu suretle Anayasa m. 13, m. 35 ve m. 73’e aykırı bulundu.
• Anayasa m. 153 uyarınca iptal kararları geriye yürümediğinden, Karar, yalnızca 2021 yılına ilişkin beyannamelerini ihtirazi kayıtla veren mükellefler bakımından sonuç doğurur.

Sonuç

Anayasa Mahkemesi'nin verdiği iptal kararları geriye yürümediğinden, bahse konu AYM Kararı, yalnızca 2021 yılına ilişkin olarak gelir/kurumlar vergisi beyannamesini ihtirazi kayıtla verip dava açanlar bakımından sonuç doğuracak. Bir diğer deyişle, 2021 yılına ilişkin olarak ihtirazi kayıtla beyan ve dava yoluna gitmeyen mükellefler için AYM Kararı'nın bir etkisi olmayacaktır.

Bununla birlikte, anılan AYM Kararı'nda gelir ve kurumlar vergisi yönünden vergiyi doğuran olayın 31 Aralık tarihi itibarıyla (yani hesap dönemimin kapandığı tarihte) gerçekleştiğinin kabul edilmesi bir içtihat değişikliği olarak değerlendirilebilir.