Alan Adı Uyuşmazlıklarının Çözümü

Terimler

Alan adı, bir internet sitesinin internet protokolü (“IP”) adresini temsil eden, harflerden oluşan bir tanımlama aracıdır. İnternetteki içeriğe erişim için karmaşık sayılardan oluşan IP adreslerine kıyasen daha akılda kalan bir yoldur. Alan adı üç bölümden oluşur: üst düzey alan adı, alan adı ve alt alan adı.

Üst düzey alan adları iki farklı şekilde karşımıza çıkar. Bunlardan biri .com, .org, .net, .info gibi jenerik üst düzey alan adlarıdır. İkincisi ise Türkiye için .tr, Hollanda için .nl, Almanya için .de, Malezya için .my gibi ülke kodlu üst düzey alan adlarıdır. Bunlar ilgili ulusal tescil makamları tarafından yönetilir.

Alan Adı Uyuşmazlıklarına Dair Mevzuat

Bir jenerik üst düzey alan adını kayıt ettirmek isteyen kişi ("Alan Adı Sahibi"), İnternet Tahsisli Sayılar ve İsimler Kurumu ("ICANN") tarafından onaylanan kayıt kuruluşlarından birine başvurur. Bu kayıt kuruluşları tarafından sunulan alan adı kaydı sözleşmesi, ICANN tarafından alan adların özgü geliştirilen uyuşmazlık çözüm yöntemini içerir.

Uyuşmazlık ICANN’ın Alan Adı Uyuşmazlıklarının Yeknesak Çözüm Politikası^[1] ("UDRP"), UDRP Kuralları^[2], ve uyuşmazlık çözüm hizmeti veren kurumun ek kuralları vasıtasıyla çözülür.

Alan Adı Sahibi, alan adını kaydettirdiği andan itibaren, tüm jenerik üst düzey alan adları ile belirli ülke kodlu üst düzey alan adları için geçerli olan bu yasal çerçeveye ve özel uyuşmazlık çözüm yöntemine tabi olur.

Alan Adı Uyuşmazlığının Doğuşu

Sanal işgal (cybersquatting), kasıtlı yazım yanlışı (typosquatting), sahte ileti gönderimi (phishing) gibi teknikler ile bilindik bir markanın internet sitesi görünümü yaratılabilir. Bu amaçla kaydedilen alan adlarının ortak özelliği, mevcut bir marka ile karıştırılması yoluyla menfaat elde edilmesi ihtimalidir.

Marka hakkı sahibi, markası ile karıştırılacak kadar benzer bir alan adının kaydedildiğini fark ettiğinde ICANN onaylı uyuşmazlık çözümü merkezlerinden birine standart bir şikâyet formu gönderebilir.^[3] Alan adı uyuşmazlığının UDRP usulüyle görülebilmesi için şikâyetin aşağıdaki şartları ortaya koyması gerekir:

1. Alan adı, marka ile aynı veya karıştırılacak derecede benzer; ve
2. Alan Adı Sahibi’nin alan adı üzerinde herhangi bir hakkı veya meşru menfaati yok; ve
3. Alan adı kötü niyetle kullanılıyor.

Marka hakkı sahibi, uyuşmazlık çözümü merkezinden markasıyla karıştırılacak benzerlikteki alan adının iptal edilmesini, kendisine devredilmesini veya değiştirilmesini talep edebilir.

Alan Adı Sahibi, şikâyete standart bir form ile cevap vererek aşağıdaki hallerden birini sağladığını ifade edebilir:

1. Alan Adı Sahibi’nin alan adını veya alan adına karşılık gelen bir adı, uyuşmazlığın merkeze bildirilmesinden önce, iyi niyetle mal veya hizmet sağlama faaliyeti kapsamında kullanması veya kullanmaya hazırlanması; veya
2. Alan Adı Sahibi’nin, marka hakkını tescil ettirmese de alan adı ile yaygın olarak tanınması; veya
3. Alan Adı Sahibi’nin, tüketicileri yanıltma veya söz konusu markayı lekeleme niyeti olmaksızın, alan adını ticari olmayan veya meşru bir şekilde kullanması.

Bu hallerden birinin sağlanması, Alan Adı Sahibi adına alan adı kaydının hukuka uygunluğunu ortaya koyar.

Uyuşmazlığın Heyet Tarafından Çözümü

Şikâyete cevabın merkeze sunulmasından kısa bir süre sonra marka hukuku, alan adları ve e-ticaret konularında uzmanlaşan bir veya üç üye ile uyuşmazlığı çözecek heyet kurulur. 

Heyet yalnızca uyuşmazlığa konu alan adının marka hakkı sahibine devri; alan adının iptali, alan adının değiştirilmesi veya şikâyetin reddine karar verebilir. Heyetin tazminata hükmetme yetkisi yoktur.

Alan adı uyuşmazlıkları yukarıda anılan usulle en fazla 45 gün içinde çözülür.^[4] Heyetin verdiği karar, uyuşmazlığa konu edilen alan adını kaydeden kuruluş tarafından 10 iş günü içinde yürürlüğe konur.

Bu uyuşmazlık çözüm yöntemi oldukça etkin olsa da usuli bir özelliği soru işaretlerine yol açar. UDRP, uyuşmazlığın devlet mahkemelerinde de görülmesine engel değildir. Aksine “ortak yargı yetkisi” olarak adlandırılan bir ilke çerçevesinde uyuşmazlık devlet mahkemesine de götürülebilir, heyetin verdiği kararın temyizi için devlet mahkemelerine başvurulabilir.^[5] Bu durum paralel yargılamalara veya nihai kararın elde edilmesinde devlet yargısının yavaşlığı nedeniyle gecikmelere yol açabilir.

Sonuç

Mevcut bir markanın bilinirliğinden kötü niyetle faydalanmak amacıyla markaya benzer şekilde kayıt ettirilen alan adları, alan adı uyuşmazlıklarını doğurur.

UDRP ve tamamlayıcı kuralları, alan adı uyuşmazlıklarının çözümünde öne çıkar. Uyuşmazlıkların en fazla 45 gün içinde karara bağlanması günümüzün hızlı çözüm yöntemi ihtiyacını karşılarken standart şikâyet ve cevap formları usulü kolaylaştırır. Uyuşmazlık, alan adları konusunda uzman bir heyet tarafından çözüldüğünden, sonuçlar tatmin edicidir. UDRP’nin devlet mahkemelerinin yetkisini tanıması bazı usuli endişeler doğursa da, alan adı uyuşmazlıklarının çözümünde etkili bir yöntem olduğu şüpheden uzaktır.