Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’un 1. Maddesini İptal Eden 15.10.2025 Tarihli AYM Kararı

Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) 15.10.2025 tarihli ve 2024/193 E. ve 2025/136 K. sayılı kararı (Karar), 15.10.2025 tarihli ve 33048 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. AYM, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’un (Kanun) 1. maddesini ve bu madde ile ilgili görülen ve uygulanma imkânı kalmayan 2. maddesi ile ek 5. maddesini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. 

Söz konusu karar, yasama ve yürütme organları arasındaki yetki paylaşımı sınırlarının belirlenmesi, yasama yetkisinin devredilemezliği ve temel hak ve özgürlüklerin kanunla güvence altına alınması ilkelerine ilişkin önemli anayasal değerlendirmeler içermektedir.

Karar, Kanun’un iptal edilen 1. maddesinin 1954 yılından bu yana yürürlükte olması ve Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar dahil birçok düzenlemeye dayanak teşkil etmesi bakımından ayrıca önem taşımaktadır. Aşağıda öne çıkan hususlar özetlenmiştir:

• Kanun’un iptal edilen 1. maddesi Türk parasının istikrarını koruma amacıyla, Cumhurbaşkanı’na döviz, banknot, hisse senetleri ve tahvillerin alım ve satımı ile kıymetli maden ve taşlar içeren her türlü eşya ve kıymetlerin ve ticari senetlerle ödeme sağlamak için kullanılan her türlü araç ve belgenin ithalat ve ihracatına ilişkin karar alma yetkisi tanımaktaydı. Söz konusu yetki, daha önce Bakanlar Kurulu’na ait iken 02.07.2018 tarihli ve 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 8. maddesiyle, bu hükümde yer alan “Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmişti.
• 2018 yılından itibaren yürürlüğe giren Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’da yapılan değişiklikler ve sair uygulama tebliğleri ile getirilen dövizle sözleşme yasağı gibi Türkiye’de ekonomik hayatı doğrudan etkileyen düzenlemeler bu maddede Cumhurbaşkanına tanınan yetkiye dayanarak çıkarılmıştı. 
• AYM, kararında özellikle şu hususları vurgulamıştır;

Yasama Yetkisinin Devredilemezliği:

Anayasa’nın 7. maddesi uyarınca yasama yetkisi, Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne aittir ve bu yetkinin yürütme organına devredilmesi mümkün değildir. Yürütme organına tanınan düzenleme yetkisi; sınırlı, bağımlı ve tamamlayıcı nitelikte olmalıdır; dolayısıyla yürütme, ancak kanunla belirlenmiş çerçevede, kanunu somutlaştıran ve uygulamayı kolaylaştıran idari ve teknik düzenlemeler yapabilir.

Temel Hak ve Özgürlüklere Etki:

İptal edilen Kanun maddesi, mülkiyet hakkı, sözleşme özgürlüğü ve teşebbüs serbestisi gibi temel hak ve özgürlükleri doğrudan etkileyen son derece geniş bir alanda, Cumhurbaşkanı’na, belirsiz ve sınırsız düzenleme yapma yetkisi tanımaktadır.

Yetkinin Anayasa’ya Aykırılığı:

Kanun’da, söz konusu yetkinin kapsamının, sınırlarının, hangi ilkeler ve şartlara tabi olacağının çerçevesi çizilmeksizin, sadece “Türk parasının kıymetinin korunması” amacıyla kullanılabileceğinin belirtilmesi yeterli görülmemiştir. Bu kapsamda, iptale konu kuralın, yasama yetkisinin Anayasa’ya aykırı olarak yürütmeye devredilmesi anlamına gelmesi sebebiyle iptaline karar verilmiştir.

• Karşıoy yazısında, kambiyo sisteminin ani gelişmelere duyarlı bir alan olduğu ve bu nedenle alınacak önlemlerin tek tek kanunda sayılmasının kanun yapma tekniği ile bağdaşmayacağı savunulmuştur. Bu kuralın uzmanlık ve teknik bilgi gerektirdiği ve yetkinin Türk parası kıymetini koruma amacı ile sınırlandığı kanaatiyle, yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesine aykırı bir yönü olmadığı değerlendirilmiştir.
• Kanun’un 1., 2. ve ek 5. maddelerinin iptali sonucunda oluşacak hukuki boşluğun kamu yararını zedeleyeceğini değerlendirmesi ile iptal kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiştir. Bu süre içerisinde yeni kanuni düzenlemeler yapılması beklenmektedir.