İşe İade Davasında Delillerin Hatalı Değerlendirilmesine İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararı

Bireysel Başvuruya Konu Olay 

AYM’ye yapılan başvuruya konu olayda, Başvurucu Yılmaz Korkmaz, Türk Telekom A.Ş.’de ticari faaliyetler sorumlusu olarak görev yaparken, 2 Ağustos 2017 tarihinde ikale sözleşmesiyle iş akdinin sona erdirilmesinin ardından; ikale sözleşmesinin iradesi fesada uğratılarak imzalatıldığını, imzalamadığı takdirde hiçbir alacağının ödenmeyeceği yönünde baskıya maruz kaldığını belirterek, sözleşmenin geçersiz olduğunu ileri sürmüş ve işe iade davası açmıştır. 

Başvurucunun ikame ettiği işe iade davası Ankara 32. İş Mahkemesi’nde görülmüştür. İlk derece mahkemesinde yapılan yargılamada Başvurucu tanık dinletme talebinde bulunmuş ve bu kapsamda tanıkların beyanları alınmıştır. Tanıklar, Başvurucunun iş akdinin sona erdirilmesi sürecinde baskıya maruz kaldığını ve sözleşmeyi imzalamazsa alacaklarının ödenmeyeceği yönünde uyarıldığını ifade etmişlerdir. 

Yargılama neticesinde Ankara 32. İş Mahkemesi, 8.3.2018 tarihli kararıyla davayı kabul etmiş; iş sözleşmesinin feshinin geçersiz olduğuna ve Başvurucunun işe iadesine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde, iş sözleşmesinin ikale yoluyla sona erdirilmesi hâlinde, iş hukukunda geçerli olan işçi lehine yorum ilkesinin dikkate alınarak somut şartların değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. 

İlk derece mahkemesi kararına karşı Davalı Şirket Türk Telekom A.Ş. tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur. Davalı istinaf gerekçesi olarak ilk derece mahkemesinin yeterli inceleme ve araştırma yapmadığını, sadece Başvurucunun iddiası ve tanık anlatımlarını esas alarak Başvurucu lehine kurduğu hükmün hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

İstinaf incelemesini yapan Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi (“BAM”), Başvurucunun soyut beyanı dışında iradesinin fesada uğratıldığı yönünde delil bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. BAM’ın kararının gerekçesinde ayrıca ikale teklifinin Başvurucu işçiden geldiği ve Başvurucunun kısa bir süre sonra emekli olduğunu; Başvurucunun baskı altında protokol imzaladığına ilişkin iddialarının soyut nitelikte kaldığını ve bu iddiaların herhangi bir delille desteklenmediğini vurgulamıştır. BAM ayrıca Başvurucuya, kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti dışında dört aylık ücret tutarında ek ödeme yapıldığını belirterek, bu ek menfaatin yeterli olduğunu ve geçerli bir ikale ilişkisi bulunduğunu kabul etmiştir. 

Kesin nitelikte verilen bu kararın ardından Başvurucu BAM’ın dosyadaki tanık beyanlarını dikkate almaksızın karar verdiğini ve ikale sözleşmesinin geçerliliği konusunda delil bulunmadığı yönündeki tespitlerin eksik incelemeye dayandığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürerek AYM’ye başvurmuştur.

AYM Değerlendirmesi

AYM, Anayasa’nın 36. maddesiyle güvence altına alınan adil yargılanma hakkının, maddi adaleti değil; usule ilişkin güvenceler yoluyla şekli adaleti sağlama amacı taşıdığını vurgulamıştır. Bu çerçevede, derece mahkemelerinin delil değerlendirmeleri esasen Anayasa’nın 148. maddesi gereği bireysel başvuru denetimi kapsamı dışında olmakla birlikte, açık bir keyfîlik veya bariz takdir hatası bulunması hâlinde Anayasa Mahkemesi’nin müdahalesi mümkün olabilmektedir.

AYM, derece mahkemelerinin delilleri nasıl değerlendirdiğine değil, bu değerlendirmenin yargılamanın adilliğini ortadan kaldıracak ölçüde keyfî ve temelsiz olup olmadığına odaklanır. Dolayısıyla, Mahkeme'nin bu tür bir denetimi, yargılama sonucunu denetlemek değil; yargılama sürecine ilişkin anayasal güvencelerin ihlal edilip edilmediğini incelemek anlamına gelir.

AYM, Karar’a konu olayı bu değerlendirmeler ışığında incelemiştir. Kararda, Başvurucu’nun usulüne uygun biçimde tanık dinletme talebinde bulunduğu, bu tanıkların beyanlarının da başvurucu lehine olduğu, ancak BAM tarafından bu beyanlara hiç yer verilmeden, hatta tanık dinlenmediği varsayımıyla karar verildiği tespit edilmiştir. Oysa ilk derece mahkemesi tanıkların ifadesini talimat yoluyla almış ve beyanlar dosyaya yansımıştır. AYM, BAM kararında bu açık olgunun dikkate alınmamasının, adil yargılanma hakkının usule ilişkin güvencelerini işlevsiz kıldığını değerlendirmiştir.

Bu gerekçeyle AYM, başvurucunun hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine hükmetmiş; ihlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir. Kararın gönderileceği yargı merciinin, ihlalin kaynağı olan eksikliği ortadan kaldıracak şekilde yeniden değerlendirme yapması gerektiği belirtilmiştir.

Sonuç

AYM, yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, tanık delilinin değerlendirmeye alınmamasını, ikale sözleşmesinin şartlarının yerine getirilmiş olmasına rağmen adil yargılanma hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir. Bu durum, yargılamada delillerin eksiksiz ve doğru şekilde değerlendirilmesinin adil yargılanma hakkı açısından önemini gözler önüne serer.